Në një nga fjalimet më prekëse të viteve të fundit në Bundestagun gjerman, Tova Friedman, e mbijetuar e kampit famëkeq të përqendrimit Auschwitz, iu drejtua deputetëve me një thirrje të fortë dhe të qartë:
“Mos lejoni që antisemitizmi të rritet përsëri.”
Gjatë ceremonisë përkujtimore për 81-vjetorin e përfundimit të Holokaustit, 87-vjeçarja tronditi sallën me fjalët e saj:
“Unë jam vajza që Hitleri e kishte frikë.”
Ajo kujtoi se synimi i Adolf Hitlerit ishte të mos mbetej asnjë dëshmitar i gjallë, ndërsa sot, ajo flet në emër të gjashtë milionë hebrenjve të vrarë, zërat e të cilëve u heshtën përjetësisht.
🕯️ “Kurrë më” nuk duhet të jetë vetëm slogan
Mes duartrokitjeve të deputetëve, Friedman theksoi se lufta kundër antisemitizmit duhet të vazhdojë përmes politikës, arsimit dhe mbrojtjes së qytetarëve hebrenj.
“Le të mos mbetet ‘Kurrë më’ vetëm një frazë, por një angazhim i përhershëm,” u shpreh ajo, duke kërkuar veprim konkret dhe përgjegjësi morale nga shoqëritë moderne.
⚠️ Kur urrejtja bëhet normale
Friedman, e cila sot jeton në Shtetet e Bashkuara, vlerësoi angazhimin e vazhdueshëm të Gjermanisë në përballjen me të kaluarën e saj të errët.
“Gjermania e kupton, ndoshta më shumë se çdo vend tjetër, çfarë ndodh kur urrejtja normalizohet dhe përgjegjësia braktiset,” tha ajo, duke theksuar se lufta kundër urrejtjes duhet të zhvillohet në shkolla, universitete, vendin e punës, internet, shoqata dhe në rrethin familjar.
📱 Kujtesa edhe në TikTok
Së bashku me nipin e saj, Tova Friedman përdor edhe TikTok-un për të kujtuar Holokaustin për brezat e rinj, duke paralajmëruar për rrezikun e “humbjes së kujtesës historike”.
Ajo theksoi se plagët e së kaluarës nuk duhen rihapur, por harresa është e rrezikshme, sepse historia ka treguar se kur e vërteta hesht, e keqja përsëritet.
🏚️ Auschwitz – kujtimi që nuk shuhet
Friedman dhe nëna e saj mbijetuan kampin e Auschwitz-it, kampin më të madh nazist, ku u vranë mbi një milion njerëz, shumica hebrenj.
“Kur u larguam nga Auschwitzi duke mbajtur duart, nëna më pëshpëriti: ‘Mbaje mend’. Që atëherë, unë e kujtoj çdo ditë,” rrëfeu ajo me emocione.
Nazistët vranë 150 anëtarë të familjes së nënës së saj, ndërsa babai u kthye nga kampi i Dachau-t i thyer fizikisht dhe shpirtërisht, duke mos folur pothuajse kurrë për atë që kishte përjetuar.
“Do të vazhdoj të flas derisa të vdes,” tha Friedman, duke e konsideruar dëshminë e saj një detyrim moral ndaj historisë dhe njerëzimit.
🕯️ Dita e Përkujtimit të Holokaustit
Çdo vit, më 27 janar, Bundestagu nderon viktimat dhe të mbijetuarit e krimeve naziste. Pikërisht në këtë datë, në vitin 1945, u çlirua kampi i shfarosjes së Auschwitz-it në Poloninë e pushtuar nga nazistët.
Vitin e kaluar, deputetëve gjermanë iu drejtua edhe i mbijetuari i Holokaustit Roman Schwarzman nga Ukraina.
/DW