Epilepsia, një çrregullim neurologjik kronik që prek miliona njerëz në mbarë botën, është shumë më tepër sesa thjesht “sulme” të papritura. Ajo përfshin një sërë simptomash, llojesh dhe shkaqesh, dhe ndonëse është e frikshme për shumëkënd, menaxhimi i saj është i mundur – dhe në disa raste edhe shërimi.
Epilepsia nuk është një sëmundje që vjen gjithmonë nga një faktor i vetëm. Ajo mund të jetë:
- E lindur (idiopatike): pa ndonjë shkak të njohur të dukshëm, por me bazë të mundshme gjenetike.
- E fituar (simptomatike): nga një dëmtim në tru, trauma në kokë, infeksione si meningjiti, goditje në tru, tumore, ose dëmtime gjatë lindjes.
Në disa raste, sëmundja mund të zhvillohet vetvetiu pa ndonjë shkak të dukshëm të jashtëm.
Llojet kryesore të epilepsisë
- Epilepsia e përgjithshme – preken të dy hemisferat e trurit, shpesh fillon në fëmijëri.
- Epilepsia fokale (ose parciale) – fillon në një zonë të caktuar të trurit.
- Epilepsia reflektive – e shkaktuar nga stimuj të veçantë si drita të forta, zhurma apo stresi.
- Sindroma epileptike – një grup simptomash që përfshin lloje të ndryshme të krizave dhe karakteristika të tjera neurologjike.
- Rreziku më i madh është trauma fizike gjatë krizës – p.sh., nëse bie papritur.
- Mund të ndikojë në arsimim, punësim dhe marrëdhënie sociale.
- Rritje e mundshme e ankthit, depresionit dhe izolimit.
- Në raste shumë të rralla, mund të ndodhë vdekja e papritur në epilepsi (SUDEP).
Si të ruhesh nga krizat?
- Merr rregullisht medikamentet që të ka përshkruar mjeku.
- Fli mjaftueshëm – pagjumësia është një nga shkaktarët kryesorë të krizave.
- Shmang stresin, alkoolin dhe dritat që pulsojnë (në rast të epilepsisë fotosensitive).
- Ajri i pastër dhe aktiviteti fizik i moderuar ndihmojnë në balancimin e sistemit nervor.
- Nëse mundesh, mbaj ditar të krizave për të kuptuar çfarë i shkakton ato.
Trajtimi: Çfarë funksionon më mirë?
- Ilaçet antiepileptike (si valproate, carbamazepine, levetiracetam) janë baza e trajtimit.
- Disa raste të rezistente ndaj ilaçeve përfitojnë nga kirurgjia neurologjike (nëse fokusi i krizës është i qartë).
- Dieta ketogjenike, me pak karbohidrate dhe shumë yndyra, është treguar efektive veçanërisht te fëmijët.
- Pajisje neurostimuluese – si stimulatori i nervit vagus – përdoren në raste të avancuara.
Çfarë të hash e si të jetosh?
- Ushqime të pasura me magnez, kalcium dhe vitamina B6, si: bajamet, bananet, spinaqi, vezët dhe peshku.
- Shmang sheqernat e tepërt, pijet energjike dhe dietat jo të balancuara.
- Mbaj një rutinë të rregullt, me gjumë të mjaftueshëm (7-8 orë), aktivitet fizik të lehtë dhe ajër të freskët.
- Meditimi, joga ose ecjet në natyrë ndihmojnë në uljen e tensionit mendor.
A mund të shërohet epilepsia?
- Po, në disa raste epilepsia mund të zhduket – veçanërisht në fëmijëri ose në llojet më të lehta.
- Disa njerëz shërohen vetë, pa trajtim afatgjatë.
- Në raste të tjera, epilepsia kontrollohet por nuk zhduket plotësisht – krizat mund të ndalojnë për vite, por ekziston rreziku të rikthehen.
- Llojet më të vështira (p.sh. epilepsia e trashëguar ose nga dëmtimet në tru) mund të mos shërohen plotësisht, por mund të menaxhohen mirë me trajtim të vazhdueshëm.
Epilepsia nuk është vetëm një sfidë neurologjike, por edhe sociale dhe emocionale. Një qasje e plotë që përfshin trajtimin mjekësor, ushqimin e shëndetshëm, jetën aktive dhe përkrahjen psikologjike është çelësi për ta mbajtur nën kontroll këtë gjendje. Shpresa për shërim ekziston, sidomos kur epilepsia trajtohet me kohë dhe me kujdes të vazhdueshëm. Por mbi të gjitha, është jetike që shoqëria të largojë paragjykimet dhe të ofrojë mbështetje për njerëzit që jetojnë me këtë çrregullim.