Cilësia e fëmijëve në një familje shpesh ngjall debate të heshtura dhe kuriozitet midis prindërve dhe vetë fëmijëve: Kush është më i mençur? Kush është më i guximshëm? Kush është më i pavarur dhe i aftë për të përballuar sfida?
Disa do të thonë: “I pari është më i përgjegjshëm”, të tjerët: “I vogli është më i guximshëm”, ndërsa fëmija i mesëm shpesh cilësohet si “pajtimtari i heshtur”. Por çfarë thotë shkenca?
Sipas renditjes së lindjes, fëmijët kanë prirje të ndryshme – të mbështetura nga studime të shumta psikologjike dhe sociologjike.
1. Fëmija i parë – “Strategu i mençur dhe i përgjegjshëm”
Shumë studime kanë treguar se fëmijët e parë kanë një prirje më të lartë për inteligjencë analitike dhe lidership. Një hulumtim nga Universiteti i Leipzigut në Gjermani, që përfshiu mbi 20,000 individë, arriti në përfundimin se fëmijët e parë kanë një IQ mesatarisht më të lartë sesa vëllezërit dhe motrat e tyre.
Kjo lidhet me faktin që fëmija i parë shpesh është më i ekspozuar ndaj ndërveprimit të rritur – merr më shumë vëmendje individuale nga prindërit dhe shpesh përdoret si “model” për të tjerët. Për pasojë, ai/ajo zhvillon më herët aftësi për të marrë vendime, për të analizuar situata dhe për të menaxhuar përgjegjësi.
Cilësi tipike të fëmijës së parë:
- I organizuar
- I vetëdijshëm
- Perfeksionist
- Shumë i mençur në zgjidhjen e problemeve
2. Fëmija i mesëm – “Diplomati emocional dhe pajtuesi”
Ndërsa fëmijët e parë marrin rolin e udhëheqësit, fëmijët e mesëm shpesh zhvillojnë aftësi të forta sociale dhe diplomatike. Ata mësojnë që herët të negociojnë, të balancojnë interesat, dhe të integrohen mes dy poleve (vëllai më i madh dhe ai më i vogël).
Hulumtime nga psikologë të Universitetit të Kalifornisë tregojnë se fëmijët e mesëm janë më të prirë për të ndërtuar miqësi të forta jashtë familjes, janë më të adaptueshëm, dhe më pak egoistë. Janë të shkathtë në “leximin” e ndjenjave të të tjerëve dhe dinë të gjejnë gjuhën e përbashkët.
Cilësi tipike të fëmijës së mesëm:
- Diplomaci dhe empati
- Të pëlqyer nga rrethi shoqëror
- Të pavarur dhe jo të varur nga vëmendja
- Shumë të shkathtë në situata të ndërlikuara
3. Fëmija i vogël – “I guximshmi dhe krijuesi”
Fëmijët më të vegjël shpesh marrin rolin e eksploruesit, shpikësit apo artistit të familjes. Pa presionin e madh të pritshmërive që përjetojnë fëmijët e parë, ata rriten me më shumë liri për të shprehur veten dhe për të rrezikuar.
Një studim nga Universiteti i Essex-it në Britani sugjeron se fëmijët më të vegjël kanë më shumë shanse për të ndjekur karriera kreative dhe për të qenë më të hapur ndaj sfidave. Ata janë më të relaksuar emocionalisht, por edhe më të guximshëm për të thyer rregullat.
Cilësi tipike të fëmijës së vogël:
- Kreativitet dhe imagjinatë
- Humori dhe vetëbesimi
- Guxim për të provuar rrugë të reja
- Më pak ndrojtje dhe më shumë spontanitet
Po fëmijët e vetëm?
Fëmijët e vetëm shpesh kanë kombinim tiparësh të fëmijës së parë dhe të mesëm. Ata janë të mençur, të vetëorganizuar, por edhe të pavarur emocionalisht. Mungesa e konkurrencës në familje i bën ata më të përqendruar dhe më të lidhur me botën e të rriturve.
A është renditja gjithmonë e saktë?
Jo gjithmonë. Temperamenti individual, rrethanat familjare, kultura, dhe mjedisi social ndikojnë ndjeshëm në zhvillimin e personalitetit. Por renditja e lindjes ka ndikim të fortë në dinamikën e brendshme të familjes, dhe për këtë arsye është faktor që nuk duhet nënvlerësuar.
Pse ka rëndësi të kuptojmë këtë dinamikë?
Kur prindërit, mësuesit apo edhe vetë fëmijët kuptojnë ndikimin që ka renditja e lindjes, ata mund të shfrytëzojnë më mirë potencialin individual, të shmangin krahasimet e dëmshme dhe të krijojnë harmoni më të madhe në familje.
Përfundim:
Nëse je fëmija i parë, ndoshta je më i mençuri. Nëse je i mesmi, ndoshta je më i shkathti për të ruajtur paqen. Dhe nëse je i vogli, je ndoshta më i guximshmi dhe krijuesi i lindur i familjes.
Secili vend në familje ka vlerën e vet unike. E rëndësishme është që prindërit t’i kultivojnë ato në mënyrë të drejtë dhe të dashur.