Publicisti dhe ish-deputeti Veton Surroi ka bërë një deklaratë të pazakontë për shtetësinë e Kosovës, duke e cilësuar atë si një produkt të një “aksidenti historik” dhe jo të një vizioni politik afatgjatë.
Gjatë një bisede në podcastin “PIKË” me regjisorin dhe profesorin Fadil Hysaj, Surroi ka thënë se Kosova është shtet që ka lindur më shumë si pasojë e rrethanave të shekullit të kaluar sesa si një ide e qartë për të ardhmen.
“Kosova është projekt mendor dhe është shtet aksidental… siç e kam shkruar në libër, sepse projekti i Kosovës ka qenë fillimisht projekti i bashkimit kombëtar”, tha Surroi, duke iu referuar përpjekjeve të partizanëve gjatë Luftës së Dytë Botërore dhe Konferencës së Bujanit.
Ai theksoi se mungon një vizion modern për Kosovën në shekullin 21, në një kohë kur bota po transformohet nga inteligjenca artificiale, teknologjitë digjitale dhe zhvillimet globale të paparashikueshme.
Sipas tij, revolucionin e vërtetë e ka sjellë arsimimi: “Projekti mendor ka filluar me institucionalizimin e shkollimit deri te Universiteti i Prishtinës. Ende sot e kësaj dite në mediat nacionaliste të Beogradit shahet dita e themelimit të Universitetit sepse ai i dha shqiptarëve në Kosovë një mundësi për shtet.”
Surroi tha gjithashtu se edhe rezistenca paqësore dhe më vonë ajo e armatosur nuk ishin thjesht spontane, por pjesë e një procesi të ndërgjegjshëm që kishte për qëllim krijimin e një subjekti politik shqiptar në Ballkan.
Megjithatë, ai shprehu shqetësim të madh për faktin se sot Kosova nuk ka një projekt të ri për epokën moderne: “Pavarësia e Kosovës është trashëgimi e ngjarjeve të shekullit 20, jo e një ideje të re për shekullin 21”, tha Surroi.
Deklarata e Veton Surroit bie ndesh me narrativën dominuese të politikës kosovare që zakonisht e përshkruan pavarësinë si kulmin e një përpjekjeje historike të vazhdueshme. Ai hedh dritë mbi mungesën e një vizioni të qartë për epokën moderne, një problem që shpesh mbulohet nga retorika patriotike.
Në thelb, Surroi sugjeron se Kosova është e “burgosur” në të kaluarën e saj dhe nuk po zhvillon dot një identitet që korrespondon me sfidat e inteligjencës artificiale, transformimeve ekonomike globale dhe kërkesave të brezave të rinj.
Kjo analizë shtron një pyetje thelbësore: A është Kosova duke mbijetuar në një gjendje të vazhdueshme tranzicioni, pa një ide qendrore se ku dëshiron të shkojë si shoqëri dhe si shtet?
Nëse mungesa e projektit mendor vazhdon, ekziston rreziku që Kosova të mos jetë në gjendje të përballet me sfidat e shekullit 21, pavarësisht përfitimeve të së kaluarës. Pyetja që shtrohet nuk është më “çfarë kemi arritur?”, por “çfarë po ndërtojmë tani?” dhe “çfarë vizioni kemi për të ardhmen?”.