Bruksel, 16 korrik 2025 — Komisioni Evropian ka paraqitur një propozim ambicioz për buxhetin shumëvjeçar të Bashkimit Evropian, duke kërkuar një shumë rekord prej 2 trilionë eurosh për periudhën 2028–2034. Ky buxhet, sipas Presidentes Ursula von der Leyen, synon të përforcojë konkurrueshmërinë ekonomike të bllokut, të rrisë pavarësinë strategjike dhe të mbrojë më mirë interesat evropiane në një botë gjithnjë e më të ndërlikuar.
“Ky është një buxhet që pasqyron ambiciet tona, që na përgatit për sfidat e së nesërmes dhe forcon qëndrueshmërinë tonë”, tha von der Leyen para gazetarëve në Bruksel. Ajo e përshkroi planin si më të zgjuar dhe më efikas, që synon të japë rezultate konkrete për qytetarët dhe bizneset evropiane.
Propozimi përfaqëson 1.26% të Prodhimit Kombëtar Bruto të BE-së, një rritje nga 1.13% në periudhën aktuale buxhetore. Megjithatë, miratimi i këtij plani kërkon konsensus nga të gjitha shtetet anëtare dhe mbështetjen e Parlamentit Evropian.
Sipas detajeve të publikuara, propozimi përfshin:
- 451 miliardë euro për Fondin e Konkurrueshmërisë Evropiane, që synon fuqizimin e industrisë së mbrojtjes, tranzicionin drejt energjisë së pastër dhe rritjen e inovacionit.
- 131 miliardë euro për mbrojtjen dhe hapësirën, pesëfish më shumë se në periudhën e kaluar.
- 302 miliardë euro për sektorin bujqësor.
- 218 miliardë euro për rajonet më pak të zhvilluara të BE-së.
- 200 miliardë euro për programe globale dhe ndihmë ndërkombëtare.
Pjesa më e madhe e financimeve do të vijë nga kontributet e vendeve anëtare, por Komisioni ka propozuar edhe burime të reja financimi. Ndër to, një taksë e re ndaj kompanive me të ardhura mbi 100 milionë euro në vit në territorin e BE-së ka ngjallur reagime të përziera.
Reagime të menjëhershme nuk munguan. Ministri holandez i Financave, Eelco Heinen, kritikoi propozimin si tepër të fryrë: “BE-ja është e rëndësishme për mirëqenien tonë, por ky buxhet është jashtë mase i lartë”, tha ai.
Në të kundërt, Parlamenti Evropian, përfaqësuar nga eurodeputeti Siegfried Mureșan, e konsideroi këtë propozim të pamjaftueshëm: “Nuk mund të kërkoni më shumë me më pak. Prioritetet e reja kërkojnë mjete të reja dhe të mjaftueshme.”
Të gjitha këto sinjalizojnë një periudhë intensive negociatash, ku vendet anëtare do të përballen për ndarjen e fondeve mes prioritetit të mbrojtjes dhe kërkesave tradicionale për mbështetje bujqësore e zhvillim rajonal.
Propozimi për një buxhet prej 2 trilionë eurosh tregon qartë se BE-ja po kalon në një fazë të re, ku siguria, konkurrenca teknologjike dhe fuqia gjeopolitike po zënë vendin që dikur mbahej nga zhvillimi i brendshëm. Rritja e investimeve në mbrojtje dhe hapësirë është një përgjigje ndaj sfidave globale, përfshirë tensionet me Rusinë, konkurrencën me Kinën dhe presionet nga SHBA për më shumë angazhim evropian në NATO.
Në të njëjtën kohë, rritja e buxhetit ngre shqetësime reale për shtetet që kontribuojnë më shumë në arkën e përbashkët dhe që kërkojnë rezultate të matshme. Reagimet e Holandës dhe të tjera vendeve skeptike tregojnë se BE-ja mbetet një strukturë politike ku solidariteti shpesh sfidohet nga llogaritjet fiskale kombëtare.
Taksa ndaj korporatave të mëdha mund të shënojë një pikë kthese në përpjekjet e BE-së për të pasur më shumë burime të pavarura financiare. Por kjo masë mund të sjellë kundërshtime të forta nga industria dhe vende të caktuara që kanë modele fiskale më liberale.
Përfundimisht, ky buxhet është një test i madh për bashkëpunimin e BE-së. A do të triumfojnë interesat kolektive mbi ato kombëtare? Dhe a do të mundësojë ky investim gjigant transformimin e Evropës në një aktor të pavarur e të qëndrueshëm global? Muajt në vijim do ta tregojnë.