Prishtinë – Normat e interesit në bankat komerciale të Kosovës kanë shënuar rritje të ndjeshme që nga muaji i kaluar, duke ndikuar drejtpërdrejt në buxhetet familjare dhe planet investuese të bizneseve.
Gazetarët e Radios Evropa e Lirë, duke u paraqitur si klientë të interesuar, testuan tregun bankar në fund të gushtit dhe vunë re se disa banka ofronin kredi me norma mbi 7%, disa deri në 8%, nga rreth 6% sa ishin më parë. Për bizneset, normat ngjiteshin mbi 10%.
Pavarësisht kërkesave, shumica e bankave nuk dhanë një shpjegim të qartë për rritjen e kamatave. Banka Qendrore e Kosovës (BQK) konfirmon rritjen, por me shifra më të ulëta se ato që shfaqin bankat komerciale. Sipas BQK-së, norma mesatare e interesit për kredi në korrik 2025 ishte 6.38%, nga 6.17% një vit më parë. Punonjësit bankarë thonë se rritja reale filloi në gusht.
Faktorët që ndikojnë në rritjen e normave
Ekspertët financiarë identifikojnë tre faktorë kryesorë: politikat e BQK-së, inflacionin dhe krizën institucionale.
- Rezervat e detyrueshme të bankave: Ish-guvernatori i BQK-së, Fehmi Mehmeti, shpjegon se rritja e rezervave të detyrueshme nga 8–12% në 10–14% të aseteve me rrezik ka detyruar bankat të rrisin normat e interesit për të kompensuar “bllokimin e kapitalit”.
- Inflacioni: Në gusht 2025, inflacioni arriti në 4.5%, nga 1.4% një vit më parë. Kjo nxit bankat të rrisin normat për të mbrojtur vlerën e fondeve të tyre.
- Kriza institucionale: Me Qeveri në detyrë dhe Kuvend të pakonstituuar, mungesa e aprovimeve për donacione dhe kredi ndërkombëtare ka ulur qarkullimin e euros në treg, duke shtuar kërkesën për kredi dhe rritur normat.
Profesori i Ekonomisë në Universitetin e Prishtinës, Mejdi Bektashi, thekson se mungesa e konkurrencës midis bankave përforcon normat e larta. Ai sugjeron që hyrja e bankave të reja në treg mund të ulë koston e kredive për qytetarët.
Sipas BQK-së, normat e interesit përcaktohen individualisht nga bankat dhe nuk ka ndërhyrje direkte nga autoriteti qendror. Aktualisht, 11 banka komerciale dhe 9 institucione mikrofinanciare ofrojnë kredi për qytetarët, me norma të ndryshme – microfinanca zakonisht aplikon rreth 20% interes.
Rritja e normave të interesit në Kosovë pasqyron një efekt të drejtpërdrejtë të faktorëve ekonomikë dhe politikë në sektorin bankar:
- Politikat e BQK-së: Rritja e rezervave të detyrueshme është një masë prudenciale për stabilitet financiar, por ka efekt të drejtpërdrejtë në kostot e kredive për qytetarët.
- Inflacioni: Si në çdo ekonomi, normat e larta të inflacionit shtojnë rrezikun që qytetarët të mos përballojnë detyrimet, duke detyruar bankat të rrisin kamatat.
- Kriza institucionale: Mungesa e aprovimeve ligjore dhe financiare ngushton qarkullimin e parasë, duke rritur kërkesën për kreditë bankare dhe, rrjedhimisht, normat e interesit.
Konkluzioni: Për qytetarët dhe bizneset, kjo situatë nënkupton një ngadalësim të mundshëm të investimeve dhe konsumit, ndërsa bankat mbajnë fitime të larta. Zgjidhja afatgjate mund të jetë hyrja e bankave të reja në treg, rritja e konkurrencës dhe politika fiskale që stabilizon ofertën monetare.