Prej shekujsh, njeriu ka bashkëjetuar me kafshët – disa si miq të ngushtë, disa si ndihmës në punë, dhe disa si simbolikë të besnikërisë apo urtësisë. Por pyetja që ngre gjithnjë e më shumë interes në vitet e fundit është: A kanë ndjenja të vërteta kafshët? A ndjejnë dashuri, trishtim, xhelozi apo empati?
Shkenca moderne e ka një përgjigje: po, dhe madje më shumë sesa mendojmë.
Çfarë është inteligjenca emocionale te kafshët?
Inteligjenca emocionale përkufizohet si aftësia për të kuptuar, përjetuar dhe shprehur emocionet – jo vetëm të tuat, por edhe të të tjerëve. Studimet e dekadave të fundit kanë treguar se shumë lloje kafshësh posedojnë këtë aftësi, shpeshherë në mënyrë që ngjan me atë të njeriut.
Qentë janë ndër kafshët më të studiuara dhe besohet se mund të dallojnë mbi 150 fjalë, të lexojnë gjendjen shpirtërore të njeriut dhe të shfaqin ndjeshmëri kur pronari i tyre është i trishtuar apo i sëmurë.
Elefantët qajnë kur humbasin një anëtar të tufës. Disa shpendë, si korbat apo papagallët, krijojnë lidhje të përjetshme me një partner dhe shfaqin stres emocional në ndarje. Madje, ka raste të dokumentuara ku majmunët organizojnë “ceremoni zie” për shokët e tufës.
Dëshmitë prekëse të emocioneve të kafshëve
Një nga rastet më të njohura është ai i qenit Hachiko në Japoni, i cili priste çdo ditë në stacionin e trenit pronarin e tij që kishte ndërruar jetë. Ai e bëri këtë për 9 vite me radhë, derisa vetë vdiq. Sot, ai është kthyer në simbol të besnikërisë.
Në SHBA, një delfin i plagosur u vu re teksa kërkonte ndihmë pranë anijeve të peshkimit – një sjellje që tregon ndërgjegje dhe besim. Ka raste ku luaneshat kanë adoptuar këlyshë të llojeve të tjera, duke treguar një instinkt të pastër mëshirë dhe dashurie.
Si i kuptojnë kafshët emocionet njerëzore?
Kafshët shtëpiake – veçanërisht qentë dhe macet – janë bërë ekspertë në leximin e sinjaleve njerëzore. Qeni juaj mund të kuptojë kur jeni i mërzitur, jo vetëm nga toni i zërit apo gjuha e trupit, por edhe nga aroma e hormoneve të stresit që lëshon trupi juaj.
Disa studime me kamera termale kanë treguar se qentë “ngrohen” emocionalisht në zonat e trurit kur shohin fytyrën e pronarit të tyre të buzëqeshur. Ata nuk ndjekin thjesht një rutinë, por krijojnë lidhje të thella emocionale, shpesh më të forta sesa disa marrëdhënie njerëzore.
Pse kjo njohuri është e rëndësishme?
Kur kuptojmë që kafshët ndjejnë, vuajnë, gëzohen dhe madje edhe “mendojnë” për ne, ndryshon mënyra si sillemi me to. Nuk mund të justifikohet më keqtrajtimi, lënia në rrugë apo shpërfillja. Kjo ndjeshmëri duhet të shndërrohet në një etike të re të bashkëjetesës – ku respekti ndaj të gjitha qenieve të gjalla bëhet themeli i edukimit modern.
Çfarë mund të mësojmë nga kafshët?
Kafshët na mësojnë shumë gjëra që shpesh harrojmë në zhurmën e përditshmërisë:
- Besnikërinë e pastër që nuk kërkon asnjë shpërblim
- Durimin dhe pritjen, si në rastin e qenit Hachiko
- Dashurinë e pakushtëzuar, pa paragjykime
- Empatinë ndaj dhimbjes, edhe kur nuk e shprehim me fjalë
Ato janë mësuesit më të heshtur, por më të thellë që natyra na ka dhënë.