1. Përmbledhje e shpejtë
Komuna e Prishtinës po përballet me një problematikë serioze: menaxhimi i qenve endacakë në rrugët e kryeqytetit. Nisur nga analiza e rezidentëve dhe shëndetit publik, rreth 3–4 000 qen endacakë vijojnë të qarkullojnë, edhe pse komuna pretendon se ka strehuar rreth 1 000 prej tyre. Në këtë kuadër, Komuna shpërblen me 50 €/muaj për personat që adoptojnë qen dhe ka kontrata të jashtëzakonshme, ndonjëherë me vlera të mëdha, për menaxhimin e këtyre kafshëve.
2. Numrat – sa qen dhe sa para për destinacionin e adoptimit?
• Aktualisht, Komuna raporton se ka trajtuar dhe strehuar rreth 1 000 qen—me kastrim, vaksinim dhe trajtim—ndërsa rreth 3 500–4 000 të tjerë mbetet në rrugë .
• Për t’i nxitur adoptimet, ofrohet kompensim prej 50 € në muaj për qen, dhe një qytetar mund të adoptojë deri në pesë qen . Nëse një adoptues merr një qen, gjatësisht fiton 600 €/vit për secilin qen të adoptuar.
Nëse, për shembull, 275 qen janë adoptuar zyrtarisht:
• Kostoja totale vjetore = 275 qen × 600 €/qen = 165 000 € në vit.
Kjo shumë përputhet me raportimin që thotë se Komuna paguan 165 000 € në vit për qytetarin që strehon 275 qen.
3. Infrastrukturë dhe kontrata bashkëpunimi
• Komuna ka hapur një qendër trajtimi (jo strehimore të përhershme) me kostos 239 425 €, që shfrytëzohet për kastrim, sterilizim, vaksinim dhe lëshim në mjedis .
• Një tender për ndërtimin e një strehimoreje me kapacitet 350 qen në Hajvali ka kushtuar rreth 108 000–150 000 €, ajo është vonuar për arsye financiare dhe mjedisore .
Kështu, përveç pagimit për adoptuesit, Komuna investon edhe miliona euro në infrastrukturë dhe shërbime për menaxhimin e qenve endacakë.
4. Pse ende mbeten qindra qentë në rrugë?
Pavarësisht përpjekjeve të Komunës, rreziku i qenve endacakë mbetet i lartë:
• Janë raportuar 44 incidente që nga janari 2025, ku dy fëmijë janë plagosur nga kafshime .
• Në vitin 2024, ishin 194 incidente, përfshirë tre fëmijë të plagosur .
• Organizatat e shëndetit publik dhe qytetarët protestojnë, duke theksuar se “substancialisht nuk ka përmirësim”, pavarësisht miliona eurove të shpenzuara .
Kjo tregon se numri i adoptuesve është i ulët, qendrat nuk janë kapacitive për strehim afatgjatë, dhe qentë e trajtuar lëshohen në mjedisin e tyre natyral, ku lëviznin më herët.
5. Si funksionon skema e adoptimit?
• Qytetarët që duan të adoptojnë qen endacak mund të marrin një ose më shumë kafshë (maksimum 5) dhe përfitojnë 50 € në muaj për qen, një qendër veterinarie dhe zilimin e fitue ditë për kujdesin mjekësor .
• Subvencionimi është përfshirë në këto kontrata për të ulur barrën financiare të adoptuesve dhe për të rritur normën e adoptimit të qenve nga rruga.
6. Sa i madh është buxheti total?
• Në vitin 2022, ishin ndarë 350 000 € për trajtim të qenve endacakë .
• Komuna tjetër më vonë nënshkroi një kontratë vëllimore strehimore prej 239 000+ € .
• Në vitet e fundit janë shpenzuar miliona: një artikull raporton “rreth 3 milionë €/vit” të ndara për incentiva adoptimi .
Pra, skema tashmë është e financuar masivisht, si për trajtim/vaksinim/strehim, ashtu edhe për adoptim.
7. Kritikat dhe shqetësimet
• Raportohet se pagesat për adoptim nuk janë atraktive: shumë qytetarë nuk duan të adoptojnë qentë endacakë, ndaj skema mbetet e kufizuar .
• Aspekti normativ: ndërtimet e strehimoreve janë kundërshtuar nga Ministria e Mjedisit dhe janë vonuar .
• Kritikat thonë se qentë e trajtuar në qendër ndjekin procesin “KSVL” (Kastrim, Sterilizim, Vaksinim, Lëshim), dhe atëherë nuk ngelet zgjidhje e përhershme. Qentë lirohen prapë në rrugë .
• Protesta urbane: sulmet ndaj qytetarëve (përfshirë fëmijë) vijnë vazhdimisht .
8. Çfarë përfitohet dhe cilat janë pasojat?
Përfitime:
• Ulje e përkohshme e numrit të qenve endacakë në rrugë.
• Rrit nivelin e higjenës dhe ul rrezikun e sëmundjeve infektive.
• Reklamë pozitive për adoptuesit.
• Siguri relative në afatin e shkurtër në zona të ngushta.
Pasojat afatgjata:
• Përhapje e përsëritur e qenve në rrugë pasi lirohen prapë.
• Investimet enorme nuk prodhojnë rezultate sistematike për sigurimin e mjedisit publik.
• Një qytetar mund të shpërblehet me 165 000 €/vit për kujdesin e 275 qenve. Kjo ngre çështje mbi financimin që nuk është i balancuar me një rezultat afatgjatë.
• Proces administrativ i komplikuar dhe hezitim institucional nga zyrat e mjedisit.
9. Përfundim dhe rekomandime
1. Optimizim i Programit të Adoptimit
• Rishikim i skemës: 50 €/muaj për qen mund të rritet, duke përdorur bonuse për adoptim të 3+ qenve, që synojnë familje të interesuara.
2. Hartimi i një Strategjie Kombëtare
• Përfshirë plan kombëtar për menaxhimin e kafshëve endacake, bashkëpunim mes komunave dhe qeverisë, si dhe ligje të reja mbi strehimorët dhe sterilizimet.
3. Fokus në trajtim, jo lëshim
• Në vend që të lirohen prapë këta qen, të rikthehen adoptuesve, ose të vendosen në kapacitete afatgjata.
4. Transparencë dhe Raportim Publik
• Publikimi periodik i numrit të adoptuesve, qenve të trajtuar, incidentëve dhe shpenzimeve, për ta ndihmuar AdSense dhe auditimin publik.
5. Angazhim i Komunitetit dhe vaksinim publik
• Fushata edukative dhe miratimi i kafshëve nga organizata veterinarie.
6. Kontroll i kontratave
• Rishqyrtim i kontratave aktuale me operatorë privatë. Çdo kompani duhet të raportojë rezultate konkrete.
Në përmbledhje, Komuna e Prishtinës po financon me 165 000 € në vit një qytetar për menaxhimin e 275 qenve endacakë, pjesë e një skeme totale që përfshin qindra mijëra apo miliona euro në trajtim dhe infrastrukturë. Përmirësimet e vogla janë evidente, por çështja mbetet për zgjidhje të qëndrueshme afatgjate. Disa përmirësime strategjike dhe ligjore mund ta bëjnë sistemin më efektiv.
Burimet kryesore:
• Raporti i trajtimit të 1 000 qenve me rreth 4 000 në rrugë
• Detajet e subvencionit prej 50 €/qen dhe limiti derivues
• Çmimi i qendrës KSVL dhe strehimores
• Incidente të trajtuara nga sulmet
• Raportimet mbi buxhetin aktual dhe sukseset e adoptimit