Bregdeti shqiptar, një nga pasuritë më të mëdha natyrore që na ka falur Zoti dhe natyra, po përballet çdo vit me një problem që po i zbeh imazhin: papastërtia. Një video e realizuar së fundmi nga një pushues ka tronditur rrjetin. Në pamje duket qartë një pampers që noton në ujërat e kristalta të Adriatikut, i përzier me mbeturina të tjera që ngjallin neveri dhe turp për çdo qytetar me ndërgjegje.
Kjo nuk është hera e parë që pamje të tilla bëhen virale. Çdo vit, me fillimin e sezonit turistik, mediat dhe rrjetet sociale mbushen me denoncime të ngjashme: plazhe të mbuluara me shishe plastike, qese najloni që valëviten në ujë, mbeturina që mbeten në rërë si kujtim i hidhur i mungesës së përgjegjësisë. Por kush është realisht fajtor? Pushuesit? Pushteti lokal? Mungesa e edukatës qytetare? Apo të gjitha bashkë?
Pamja e një pampersi që noton mes dallgëve nuk është vetëm një problem estetik, por një alarm i madh për shëndetin e pushuesve dhe gjallesave detare. Këto mbeturina nuk janë thjesht papastërti, por bomba biologjike. Mbetjet organike, veçanërisht pelenat, janë burim bakteresh dhe infeksionesh që mund të prekin qindra njerëz. Përveç kësaj, ato dëmtojnë rëndë ekosistemin detar, duke vrarë peshq, breshka deti dhe gjallesa të tjera të pafajshme.
Përgjegjësia e pushuesve
Nuk mund të mohohet që një pjesë e madhe e fajit bie mbi pushuesit. Mjafton të ecësh në bregdet gjatë ditës apo në mbrëmje, për të parë se si shumë familje, të rinj apo turistë të rastësishëm lënë mbeturinat pas vetes, pa e vrarë mendjen për pasojat. Një paketë cigare, një shishe uji, një qese plastike apo edhe një pampers – të gjitha mbeten në rërë, duke pritur erën ose dallgët që t’i shpërndajnë në det.
Pyetja që lind natyrshëm është: pse? A mungon kultura e pastërtisë? A është edukata qytetare një luks që nuk e kemi fituar ende? Apo është thjesht mungesë ndërgjegjësimi dhe ndëshkimi?
Ku është pushteti lokal?
Por nga ana tjetër, pushuesit nuk mund të fajësohen tërësisht. Shumë plazhe në Shqipëri vuajnë nga mungesa e infrastrukturës minimale për menaxhimin e mbetjeve. Në disa zona nuk ka kosha të mjaftueshëm, nuk ka tabela paralajmëruese dhe askush nuk merret me pastrimin e rregullt të vijës bregdetare.
Edhe pse pushteti lokal i disa bashkive ka marrë masa viteve të fundit, problem mbetet zbatimi dhe mbikëqyrja. Nëse nuk ka roje bregdetare që të paralajmërojnë, gjobisin apo edukojnë pushuesit, situata nuk ka si të ndryshojë. Nëse nuk ka fushata të forta ndërgjegjësuese, mbeturinat do të jenë gjithmonë “pushuesit” më të shumtë në bregdet.
Turizmi në rrezik
Një bregdet i ndotur nuk është vetëm turp për qytetarët dhe autoritetet, por një kërcënim serioz për turizmin, një ndër sektorët kryesorë të ekonomisë shqiptare. Çdo turist i huaj që sheh pampersa në ujë, nuk do të kthehet më. Nuk ka asnjë marketing që mund ta kompensojë dëmin e imazhit që i bëhet Shqipërisë me pamje të tilla.
Ndërkohë që vendet fqinje si Greqia apo Kroacia investojnë miliona euro për të promovuar bregdetin e tyre të pastër dhe të organizuar, Shqipëria rrezikon të humbasë turistët për një problem që mund të zgjidhet lehtësisht me pak vullnet dhe përgjegjësi.
Zgjidhja është te të gjithë
Nuk ka asnjë justifikim për të mos vepruar. Pushuesit duhet të mësohen që mbeturinat të mos i lënë në rërë apo në ujë, por t’i hedhin në kosha. Pushteti lokal duhet të sigurojë që kosha të ketë mjaftueshëm, të zbrazen rregullisht dhe të ketë gjoba për shkelësit. Shkollat duhet të mësojnë fëmijët që ta duan natyrën, plazhin dhe detin, duke u rritur me një kulturë të re përgjegjësie.
Bizneset që operojnë në vijën bregdetare duhet të jenë pjesë aktive e zgjidhjes: të ofrojnë kosha, të organizojnë aksione pastrimi, të sensibilizojnë klientët e tyre. Dhe natyrisht, qytetarët duhet të raportojnë çdo shkelje, qoftë me video, foto apo thjesht me një telefonatë.
Shembuj që duhen ndjekur
Ka edhe shembuj pozitivë. Në disa plazhe private menaxhimi i mbeturinave është për t’u marrë shembull. Rregulli i parë është që çdo pushues duhet ta lërë plazhin ashtu siç e gjeti – ose edhe më të pastër. Bizneset punësojnë staf të dedikuar që pastron bregun disa herë në ditë. Kjo nuk është luks, por standard që duhet përhapur kudo.
Një mesazh për të gjithë
Pampersi në ujë është më shumë se një pelenë e hedhur. Është një pasqyrë e një shoqërie që duhet të zgjohet. Nëse nuk kuptojmë sot që papastërtia është problemi ynë i përbashkët, nesër do të jetë shumë vonë. Do të kemi një det të ndotur, një ekonomi të dobët turistike dhe një brez që nuk do të njohë më plazhet e bukura që kemi trashëguar.
Le ta shndërrojmë këtë video në një thirrje për ndryshim. Le ta bëjmë detin tonë sërish krenari kombëtare, jo turp që shpërndahet në rrjete sociale. Pastërtia nuk është luks, është kulturë dhe përgjegjësi