Zgjedhjet lokale të 12 tetorit në katër komunat veriore të Kosovës – Mitrovicë e Veriut, Zveçan, Leposaviq dhe Zubin-Potok – po priten me shqetësim të shtuar nga shumë aktorë institucionalë dhe analistë politikë, për shkak të paralajmërimit për rikthimin e Listës Serbe në pushtet.
Kjo parti, e cila mbështetet drejtpërdrejt nga Beogradi zyrtar, u tërhoq nga institucionet në nëntor të vitit 2022, duke i hapur rrugë zgjedhjeve të jashtëzakonshme në prill të vitit 2023, ku kryetarë shqiptarë morën drejtimin e katër komunave. Tash, me rikthimin e Listës Serbe në garë, po rritet frika për tentime të mundshme për zhbërje të veprimeve institucionale që kanë ndodhur në këtë periudhë.
Ilir Peci, kryetari aktual i Zveçanit, thotë se nuk e shqetëson ndryshimi i pushtetit nëse respektohen ligjet dhe procedurat. Ai thekson se çdo vendim i kryetarëve duhet të kalojë përmes Ministrisë së Pushtetit Lokal, dhe se në rast të tentimeve për ndryshim të rregullave komunale në mënyrë të njëanshme, shteti duhet të reagojë me vendosmëri.
Në një deklaratë më të qartë, kryetari i Zubin-Potokut, Izmir Beqiri, theksoi se çdo veprim që cenon simbolet shtetërore, si heqja e flamurit të Kosovës apo fotografisë së presidentes nga zyrat komunale, përbën shkelje ligjore që nuk duhet toleruar. Ai paralajmëroi pasoja për ata që veprojnë në kundërshtim me rendin kushtetues të Kosovës dhe tha se strukturat e paligjshme që dikur frikësonin qytetarët, nuk duhet të gjejnë më hapësirë veprimi.
Ndërkohë, analisti politik Dritëro Arifi paralajmëroi për një situatë të mundshme shumë më të tensionuar. Ai konsideron se mungesa e një qeverie funksionale në nivel qendror mund ta përkeqësojë situatën në veri, veçanërisht nëse ndodhin provokime institucionale, politike apo simbolike. Sipas tij, përballja me këtë sfidë kërkon përgatitje paraprake të koordinuara mirë me faktorin ndërkombëtar.
“Ne nuk duhet t’i shndërrojmë serbët në viktima, sepse në atë rast mund të humbim betejën në planin ndërkombëtar”, paralajmëroi Arifi, duke theksuar se është e domosdoshme që institucionet e Kosovës të komunikojnë drejtpërdrejt me qytetarët serbë për të parandaluar manipulimin dhe përshkallëzimin e situatës.
Kryetarët e Mitrovicës së Veriut dhe Leposaviqit, Erden Atiq dhe Lulzim Hetemi, nuk kanë dhënë deklarata lidhur me zhvillimet e pritshme, ndërsa as Qeveria e Kosovës nuk ka reaguar publikisht për këtë çështje deri më tani.
Kujtojmë se kryetarët aktualë shqiptarë morën detyrën pas zgjedhjeve të prillit 2023, në një proces të bojkotuar nga komuniteti serb, me pjesëmarrje shumë të ulët të votuesve.
Pjesëmarrja e Listës Serbe në zgjedhjet lokale të tetorit mund të shihet si një përpjekje për të rikthyer ndikimin politik dhe institucional të Beogradit në veriun e Kosovës. Megjithëse pjesëmarrja në zgjedhje është një akt demokratik, shqetësimi kryesor është mënyra dhe qëllimi i këtij rikthimi. Nëse synimi është zhbërja e progresit të bërë përmes vendimeve legjitime, atëherë vendi rrezikon të futet në një spiral të re të tensioneve politike dhe ndasive etnike.
Nga njëra anë, autoritetet shqiptare në komunat veriore kanë nisur një proces të institucionalizimit të sovranitetit të Kosovës, përmes vendimeve konkrete që përforcojnë praninë e shtetit. Nga ana tjetër, çdo përpjekje për të zbehur këto vendime apo për t’i anuluar në mënyrë të njëanshme, jo vetëm që do të jetë ligjërisht problematike, por do të çojë edhe në tensione të reja në terren.
Roli i faktorit ndërkombëtar do të jetë vendimtar. Pa një qëndrim të qartë të aleatëve ndërkombëtarë, Kosova rrezikon të përballet e vetme me sfida serioze në një nga zonat më të ndjeshme politikisht dhe etnikisht. Kjo kërkon që Kosova të ndërtojë një strategji të qartë, ligjore dhe komunikative – jo vetëm për të ruajtur rendin kushtetues, por edhe për të shmangur përsëritjen e krizave të mëparshme.