Rusia ka shpallur zyrtarisht tërheqjen nga Traktati për Forcat Bërthamore me Rreze të Mesme (INF), marrëveshja historike e vitit 1987 me Shtetet e Bashkuara. Vendimi, sipas Moskës, është pasojë e “politikave agresive të NATO-s” dhe e një “kërcënimi të drejtpërdrejtë” për sigurinë kombëtare të saj.
Me këtë hap, Rusia fiton lirinë ligjore për të vendosur raketa tokësore me rreze nga 500 deri në 5,500 kilometra pranë kufijve të vendeve të NATO-s, duke rritur ndjeshëm rrezikun për një përshkallëzim të tensioneve në Europë dhe Azi.
Ky zhvillim ndodh vetëm pak ditë pas urdhrit të presidentit amerikan Donald Trump për vendosjen e dy nëndetëseve bërthamore pranë ujërave të Rusisë – një lëvizje që Moska e ka cilësuar provokim të drejtpërdrejtë.
Ministria e Jashtme ruse deklaroi se “kushtet që mundësonin zbatimin e traktatit nuk ekzistojnë më” dhe se kufizimet që Moska i kishte vendosur vetes nuk do të zbatohen më. Ish-presidenti rus Dmitry Medvedev akuzoi vendet e NATO-s për prishjen e ekuilibrit strategjik dhe paralajmëroi “hapa të tjerë të pakëndshëm” nga Kremlini.
SHBA u tërhoq nga traktati INF në vitin 2019, duke akuzuar Rusinë për shkelje të marrëveshjes. Deri më sot, Moska kishte deklaruar se nuk do të vendoste raketa të ndaluara për sa kohë që SHBA nuk e bënte. Por sipas autoriteteve ruse, armë të tilla amerikane tashmë po vendosen në Europë, Azi dhe rajonin e Paqësorit – gjë që, sipas tyre, e ka ndryshuar rrënjësisht situatën.
Çfarë ishte Traktati INF?
I nënshkruar më 8 dhjetor 1987 nga presidenti amerikan Ronald Reagan dhe lideri sovjetik Mikhail Gorbachev, Traktati INF ndalonte vendosjen e raketave tokësore me rreze të mesme, nga 500 deri në 5,500 kilometra. Marrëveshja çoi në shkatërrimin e 846 raketave amerikane dhe 1,846 raketave sovjetike. Nuk përfshinte armë ajrore apo detare dhe konsiderohej një nga sukseset më të mëdha të diplomacisë gjatë Luftës së Ftohtë.
Novaflash: Tërheqja e Rusisë nga Traktati INF nuk është thjesht një vendim teknik ushtarak, por një sinjal i qartë se bota po hyn në një fazë të re të garës së armatimeve. Kjo lëvizje prish përfundimisht një nga marrëveshjet që kishin vendosur kufij të qartë për rrezikun bërthamor në Europë.
Nga njëra anë, SHBA dhe aleatët e saj po zgjeron pozicionimin e forcave strategjike përballë Rusisë dhe Kinës; nga ana tjetër, Moska tashmë e sheh të legjitimuar rritjen e arsenalit të saj pranë kufijve të NATO-s. Ky përshkallëzim i ndërsjellë rrit rrezikun e incidenteve ushtarake dhe ul hapësirën për dialog diplomatik.
Në këtë kontekst, Europa mund të gjendet në qendër të një konfrontimi të ri bërthamor, ku vendet e rajonit do të duhet të zgjedhin mes forcimit të mbrojtjes së tyre dhe përpjekjeve për të ringjallur marrëveshje të reja sigurie. Historia e Traktatit INF tregon se arritja e marrëveshjeve të tilla është e mundur, por kërkon vullnet politik dhe besim të ndërsjellë – dy elemente që sot duken më të rralla se kurrë.