Në prag të zgjedhjeve lokale të 12 tetorit në Kosovë, të cilat pritet të nisin fushatën këtë të shtunë, gazetari dhe analisti Valon Syla ka ngritur kritika të ashpra ndaj sistemit aktual të votimit të diasporës.
Duke folur në emisionin “Kosova Today”, Syla tha se përfshirja e diasporës në zgjedhjet lokale nuk është e drejtë, pasi ndikon në vendimmarrje për çështje që lidhen ngushtë me jetën e përditshme të qytetarëve që jetojnë brenda vendit.
“Polarizimi i shoqërisë që e kemi momentalisht dhe sistemi proporcional në zgjedhjet lokale e bën të padrejtë që njerëzit që nuk jetojnë këtu të vendosin për drejtorin e shkollës, ndërkohë që fëmijët e tyre ndjekin shkollën në Frankfurt”, theksoi Syla.
Ai shtoi se procesi i deritanishëm i votimit nga diaspora ka qenë i pasigurt, pasi ka mjaftuar vetëm një letërnjoftim dhe një adresë email për të marrë pjesë në zgjedhje. Sipas tij, kjo mënyrë ka krijuar terren për keqpërdorime dhe manipulime.
Debati për rolin e diasporës në proceset zgjedhore në Kosovë ka qenë shpesh i ndjeshëm. Ndërsa një pjesë e opinionit e sheh votën e mërgatës si të drejtë të pamohueshme, të tjerë argumentojnë se ndikimi i saj në zgjedhjet lokale duhet të kufizohet, duke qenë se lidhet drejtpërdrejt me administrimin e komunave dhe jetën e përditshme në vend.
Çështja e votës së diasporës në zgjedhjet lokale mbetet një nga debatet më komplekse të demokracisë kosovare. Në thelb, përplasja është mes parimit universal të së drejtës së votës dhe realitetit praktik të ndikimit në vendimmarrje lokale.
Nga njëra anë, diaspora është një pjesë e pandashme e shoqërisë kosovare, e cila kontribuon financiarisht dhe shpesh ka ndikim politik e kulturor. Mohimi i të drejtës së saj për të votuar do të shihej si diskriminim.
Nga ana tjetër, argumenti i ngritur nga Syla ka logjikë praktike: njerëzit që nuk jetojnë përditë në një komunë të caktuar nuk përballen me pasojat direkte të zgjedhjes së një kryetari komune, të një drejtori shkolle apo të një politikë vendore. Ky hendek mes realitetit dhe të drejtës ligjore krijon hapësirë për tensione politike dhe mosbesim ndaj institucioneve.
Një zgjidhje e mundshme do të ishte diferencimi mes votës së diasporës në nivel qendror (për zgjedhje parlamentare dhe presidenciale) dhe kufizimi i saj në zgjedhjet lokale, duke reflektuar kështu balancën mes të drejtave dhe përgjegjësive.
Nëse ky debat nuk adresohet me transparencë dhe konsensus politik, çdo proces zgjedhor në Kosovë rrezikon të mbetet i kontestuar, duke shtuar polarizimin e shoqërisë dhe duke cenuar besimin e qytetarëve tek demokracia.