Në ditën e tretë të dëshmisë së tij në Hagë, James Rubin, ish-zyrtar i lartë amerikan dhe një nga dëshmitarët kyç të procesit, u ballafaqua me një pyetje të drejtpërdrejtë: a kishte kërcënuar Hashim Thaçi, në Rambuje, Veton Surroin dhe Dukagjin Goranin?
Rubin, i cili kishte qenë i përfshirë në procesin e negociatave ndërkombëtare gjatë viteve të fundit të luftës në Kosovë, dha një përgjigje që menjëherë ndezi debat. Ai u shpreh se nuk kishte dijeni për ndonjë kërcënim të drejtpërdrejtë fizik nga Thaçi, por theksoi se duhet bërë një dallim i qartë mes kërcënimit fizik dhe atij moral apo ideologjik.
📺 Dokumentari i BBC-së që ringjalli pyetjet
Gjatë seancës, trupit gjykues iu prezantua një dokumentar i BBC-së, i cili e kishte vënë theksin te roli i delegacionit shqiptar në Rambuje. Në atë material theksohej se delegacioni shqiptar kishte zgjedhur si udhëheqës Hashim Thaçin – një figurë e re, pa shumë përvojë në negociata, por që gëzonte mbështetjen e fuqishme të UÇK-së.
Sipas rrëfimit të dokumentarit, delegacioni në tërësi kishte prirje që marrëveshja të nënshkruhej, por Thaçi refuzoi, duke argumentuar se dokumenti nuk garantonte asgjë për pavarësinë e Kosovës.
Në atë kohë, Veton Surroi e kishte cilësuar marrëveshjen si “një po të shkëlqyer nga çdo këndvështrim”, përveç se kishte pengesën e vetos së Thaçit. Nga ana tjetër, Dukagjin Gorani kujtonte se Thaçi ishte i prerë dhe e cilësoi marrëveshjen si të papranueshme.
🗣️ A pati kërcënim ndaj delegacionit?
Sipas dëshmive të dhëna në atë kohë, Surroi kishte përshkruar gjuhën e Thaçit si kërcënuese, duke lënë të kuptohej se kishte një ton të ashpër dhe një atmosferë presioni të madh. Ndërkaq, Gorani kishte shkuar më tej, duke thënë se Thaçi u kishte bërë me dije se kushdo që do ta nënshkruante dokumentin, do të konsiderohej si armik i kombit.
Në pyetjet që iu drejtuan James Rubinit, ai e pranoi se e njihte personalisht Surroin, por jo Goranin. Ai shtoi se nuk kishte dëgjuar për ndonjë kërcënim fizik konkret, por e pranoi se kishte pasur presion të madh ideologjik dhe moral brenda delegacionit.
“Duhet ta ndajmë pak çështjen e kërcënimit fizik nga ai moral,” tha Rubin. “Jo, nuk kam qenë në dijeni të ndonjë kërcënimi fizik, por di që ka pasur presion të madh ideologjik, pro ose kundër pavarësisë. Kjo ishte kryesore për lëvizjen gjatë luftës.”
🇺🇸 Presioni ndërkombëtar dhe roli i Madeleine Albright
Rubin kujtoi edhe një detaj interesant gjatë dëshmisë së tij. Ai theksoi se jo vetëm brenda delegacionit kishte pasur tensione, por edhe vetë negociatorët ndërkombëtarë kishin ushtruar presion të jashtëzakonshëm.
“Mund të them se edhe Madeleine Albright e ka ‘kërcënuar’ Hashim Thaçin,” tha Rubin. “Ajo i kishte thënë se, nëse nuk e nënshkruante marrëveshjen, po i linte njerëzit e pambrojtur përballë sulmeve serbe.”
Sipas tij, ky ishte një shembull tipik se si në një tryezë ndërkombëtare, presioni moral dhe politik shpesh është po aq i rëndë sa edhe një kërcënim i drejtpërdrejtë.
📝 Transkriptet dhe materialet e reja në gjykatë
Gjatë kësaj seance, trupi gjykues pranoi gjithashtu edhe transkriptet e incizimeve të 3 shtatorit 2023 nga objekti i paraburgimit. Prokuroria kishte kërkuar që të përdorej një version i rishikuar i këtyre dokumenteve, gjë që u pranua, pasi palët nuk shfaqën kundërshtime.
Gjithashtu, u vendos që disa materiale të tjera, së bashku me përkthimet e tyre, të riklasifikohen si publike, duke i bërë kështu të qasshme për opinionin dhe mediat.
⚖️ Çfarë nënkupton ky dallim mes kërcënimit fizik dhe atij moral?
Dëshmia e Rubinit në Hagë solli në vëmendje një aspekt shpesh të anashkaluar të proceseve politike e diplomatike: forca e fjalës dhe presionit ideologjik. Në historinë e Rambujesë, ku delegacionet shqiptare e serbe u përballën nën trysninë e fuqive të mëdha ndërkombëtare, çdo fjalë, çdo deklaratë dhe çdo qëndrim kishte peshë të jashtëzakonshme.
Rubin e bëri të qartë se nuk kishte prova për një kërcënim fizik nga Thaçi ndaj Surroit apo Goranit, por atmosfera e tensionuar dhe presioni politik ishin reale. Për më tepër, ai solli shembullin e Albright-it dhe edhe të Adem Demaçit, i cili gjithashtu kishte përjetuar presione të forta në atë periudhë.
🌍 Rambuje – një kapitull i pazgjidhur
Marrëveshja e Rambujesë mbetet edhe sot një kapitull i shumëdiskutuar në historinë e Kosovës. Për një pjesë të opinionit, refuzimi fillestar i Thaçit për të nënshkruar ishte një veprim i drejtë, pasi dokumenti nuk garantonte pavarësinë. Për të tjerët, kjo ishte një pengesë që vonoi procesin e çlirimit.
Dëshmia e James Rubinit në Hagë i jep një këndvështrim të ri këtij kapitulli, duke sjellë në dritë kontrastin mes kërcënimit të perceptuar dhe presionit politik – një debat që edhe sot e kësaj dite mbetet i hapur.