Zyra e Rregullatorit për Energji (ZRRE) ka miratuar në prill një ndryshim që ka kaluar pothuajse pa vëmendje publike: rritjen e tarifës fikse të KESCO-s nga 2 euro në 2.32 euro për konsumatorët shtëpiakë. Edhe pse kjo tarifë nuk lidhet me konsumin e energjisë, ajo përbën një pagesë të detyrueshme që çdo konsumator duhet ta paguajë çdo muaj, pavarësisht shpenzimit të energjisë.
KESCO, kompania që furnizon shumicën e konsumatorëve në Kosovë, ka filluar ta zbatojë këtë tarifë të re që nga muaji prill, njëkohësisht me rritjen prej 16.1% të çmimit të energjisë elektrike. Tarifa fikse, e njohur ndryshe si “tarifa administrative”, përdoret për të mbuluar shpenzimet operative dhe administrative të operatorit. Megjithatë, rritja e saj ka ngjallur shqetësim mes qytetarëve, pasi ajo nuk bazohet drejtpërdrejt në konsum apo efikasitetin energjetik.
ZRRE ka deklaruar për mediat se “rritja e moderuar e tarifës fikse” është bërë për të reflektuar koston reale të shërbimit dhe për të “balancuar strukturën tarifore pa e rënduar ndjeshëm konsumatorin”. Por, nuk është bërë e qartë nëse një analizë paraprake ekonomike e justifikon këtë ndryshim.
Në tabelën e re të KESCO-s për tarifat me pakicë, tarifa fikse tashmë figuron në vlerën 2.32 euro, në krahasim me 2 euro sa ishte më parë. Në vitin 2023, ajo kishte qenë 1.74 euro, çka do të thotë se brenda dy vitesh është rritur me gati 33%.
Sipas përllogaritjeve të Buletinit Ekonomik, për 700 mijë konsumatorë shtëpiakë, kjo tarifë i sjell KESCO-s rreth 18 milionë euro në vit. Vetëm nga rritja e fundit prej 32 centësh, kompania përfiton shtesë mbi 2.5 milionë euro në vit, ndërsa krahasuar me vitin 2023, rritja totale i shton fitimet me afërsisht 4.8 milionë euro në vit.
Kjo “rritje e heshtur” e tarifës fikse tregon se pjesa më e madhe e të ardhurave të KESCO-s nuk vjen vetëm nga çmimi i energjisë, por edhe nga tarifat administrative që konsumatorët i paguajnë pa ndonjë shërbim të drejtpërdrejtë shtesë.
Ekspertët e ekonomisë energjetike kanë theksuar se praktika të tilla kërkojnë më shumë transparencë dhe raportim publik, pasi ndryshe krijohet perceptimi se tarifat rriten për të rritur fitimet e kompanive, jo për të përmirësuar shërbimin ndaj qytetarëve.
Rritja e tarifës fikse, megjithëse e vogël në dukje, ka një ndikim të madh në financat e konsumatorëve. Kjo tarifë nuk matet nga konsumi dhe për rrjedhojë prek njësoj edhe ata që shpenzojnë pak energji. Në praktikë, ajo përfaqëson një “taksë të fshehtë” që ndikon më shumë te familjet me të ardhura të ulëta.
Për KESCO-n, kjo është një mënyrë e qëndrueshme për të siguruar të ardhura të garantuara, pavarësisht nga sezonaliteti i konsumit. Por për konsumatorët, është një barrë e re që shtohet në një periudhë kur inflacioni dhe kostot bazike janë rritur ndjeshëm.
Në një treg energjetik që synon liberalizimin dhe konkurrencën, transparenca mbi tarifat fikse duhet të jetë prioritet i institucioneve mbikëqyrëse, për të ruajtur besimin publik dhe për të shmangur perceptimin se rregullatorët po mbrojnë më shumë kompanitë sesa konsumatorët.