Kanceri i gjirit është ndër sëmundjet më të përhapura tek gratë në mbarë botën – dhe shpesh vjen si pasojë e një kombinimi mes gjenetikës, stilit të jetesës dhe faktorëve hormonalë.
Vetëm në Shtetet e Bashkuara, mbi 200,000 gra diagnostikohen çdo vit me këtë sëmundje, duke e bërë atë formën më të zakonshme të kancerit tek gjinia femërore.
Kanceri i gjirit ndodh kur qelizat e gjirit fillojnë të ndahen në mënyrë të pakontrolluar, duke formuar një masë që shpesh zbulohet si një gungë e fortë ose përmes ndryshimeve në strukturën e indit të gjirit. Edhe pse shkaku i saktë mbetet i paqartë, mjekët kanë identifikuar disa faktorë që rrisin ndjeshëm rrezikun.
Më poshtë janë 12 prej shkaqeve më të zakonshme dhe të rëndësishme që çdo grua duhet t’i njohë:
- Pirja e alkoolit
Edhe pak gota në javë mund të rrisin ndjeshëm rrezikun. Sipas Shoqatës Amerikane të Kancerit, gratë që konsumojnë 2–3 pije alkoolike në ditë kanë 20% më shumë gjasa të preken nga kanceri i gjirit. Alkooli rrit nivelin e estrogjenit në trup, hormon që lidhet drejtpërdrejt me zhvillimin e qelizave kancerogjene. - Mbipesha dhe obeziteti
Tek gratë pas menopauzës, yndyra trupore bëhet burimi kryesor i estrogjenit. Sa më shumë yndyrë në trup, aq më i lartë rreziku për zhvillimin e tumorit. Mbipesha ndikon gjithashtu në nivelet e insulinës, e cila është lidhur me kancerin e gjirit në shumë studime. - Mungesa e aktivitetit fizik
Gratë që bëjnë aktivitet të rregullt fizik kanë 14% më pak gjasa të preken nga kanceri i gjirit, sipas një studimi të botuar në JAMA. Edhe ecjet e përditshme ose disa orë ushtrime në javë mund të bëjnë ndryshim të madh. - Shtatzënia e vonshme ose mungesa e saj
Gratë që nuk kanë pasur fëmijë ose që kanë lindur pas moshës 30 vjeç, sipas onkologëve, kanë rrezik më të lartë për zhvillimin e kancerit të gjirit. - Mosushqyerja me gji
Ushqyerja me gji për 1–2 vite mund të ulë rrezikun e prekjes nga tumori. Ajo zvogëlon numrin e cikleve menstruale dhe kufizon ekspozimin hormonal gjatë jetës së gruas. - Përdorimi i kontraceptivëve hormonalë
Pilulat, spiralet ose injeksionet hormonale mund të rrisin me 20% gjasat e zhvillimit të tumorit sipas New England Journal of Medicine. - Terapia hormonale pas menopauzës
Një nga shkaqet më të rrezikshme: përdorimi i estrogjenit dhe progesteronit për lehtësimin e simptomave të menopauzës mund të rrisë rrezikun e kancerit të gjirit deri në 75%, si dhe të sëmundjeve të zemrës dhe mpiksjes së gjakut. - Plakja
Rreziku për zhvillimin e tumorit rritet ndjeshëm pas moshës 55 vjeç. - Gjenet e trashëguara (BRCA1 dhe BRCA2)
Rreth 10% e rasteve janë të trashëgueshme. Testimi gjenetik është një mënyrë moderne për të identifikuar rrezikun e hershëm. - Historia familjare e kancerit të gjirit
Nëse nëna, motra apo vajza kanë pasur kancer të gjirit, rreziku juaj mund të dyfishohet ose trefishohet. - Cikli menstrual i hershëm (para moshës 12 vjeç)
Ekspozimi më i gjatë ndaj hormoneve femërore rrit mundësinë e mutacioneve qelizore në indin e gjirit. - Menopauza e vonshme (pas moshës 55 vjeç)
Ashtu si me ciklin e hershëm, më shumë vite me estrogjen e progesteron nënkuptojnë më shumë ekspozim ndaj rrezikut.
Kanceri i gjirit nuk është vetëm një çështje gjenetike – është pasqyrë e mënyrës si jetojmë. Jetesa moderne, me mungesë aktiviteti fizik, stres të lartë dhe ushqyerje jo të shëndetshme, po shndërrohet në terren pjellor për sëmundjet e lidhura me hormone.
Analiza tregon se parandalimi fillon shumë më herët sesa diagnostikimi. Ndryshimet e vogla – si reduktimi i alkoolit, ruajtja e peshës trupore dhe aktiviteti fizik – mund të ulin me dhjetëra për qind gjasat e zhvillimit të tumorit.
Në vend të frikës, theksi duhet të vendoset te dija dhe kujdesi i hershëm, sepse njohja e faktorëve të rrezikut është hapi i parë drejt mbrojtjes së jetës.