Një aktakuzë e rëndë e Prokurorisë Speciale ka vënë përballë drejtësisë katër emra të njohur të Ministrisë së Industrisë, Ndërmarrësisë dhe Tregtisë (MINT): Rozeta Hajdarin, Irfan Lipovicën, Hafiz Garën dhe Ridvan Muharremin.
Sipas dokumenteve që ka siguruar Gazeta Nacionale, katër të akuzuarit dyshohen se kanë abuzuar me detyrën zyrtare gjatë procesit të blerjes së rezervave shtetërore në vitin 2022 – duke i shkaktuar buxhetit të Kosovës dëm prej afro 3 milionë eurosh.
Dyshimet: procedura të anashkaluara dhe kontrata me kompani të huaja
Sipas aktakuzës, në periudhën shkurt–mars 2022, në kohën kur kriza e grurit po trondiste tregjet evropiane, zyrtarët e MINT-it kishin marrë përsipër të siguronin rezerva ushqimore për Kosovën.
Mirëpo, Prokuroria pretendon se kjo u bë duke shmangur plotësisht procedurat ligjore të prokurimit publik.
Në vend që të zhvillohej tender i hapur dhe transparent, ministrja Rozeta Hajdari dhe ekipi i saj kishin aplikuar procedurë të negociuar, në kundërshtim me nenet 19 dhe 20 të Ligjit për Rezervat Shtetërore dhe me Ligjin për Prokurim Publik.
Si rezultat, sipas aktakuzës, u lidhën kontrata që favorizonin kompani të caktuara turke dhe polake.
Kontrata me kompaninë turke – gruri që kushtoi shumë më shtrenjtë
Me datë 15 mars 2022, Ministria lidhi një kontratë me kompaninë turke “Yafe Turzim Insaat Sanay ve Ticaret A.S.” nga Bursa për blerjen e 10 mijë tonëve grurë në vlerë prej 4.834.000 euro.
Vetëm dy javë më vonë, më 29 mars, u nënshkrua një aneks-kontratë shtesë në vlerë prej 295 mijë euro për transportin e grurit nga Turqia deri në portin e Durrësit – edhe pse kjo shpenzim parashihej që në kontratën bazë.
Në total, pagesa për një ton gruri kishte dalë rreth 200 euro më e lartë se çmimi i tregut, sipas dokumenteve të prokurorisë.
Por problemi nuk mbaron këtu: kompania turke nuk e përmbushi kontratën – duke sjellë gati 59 tonë më pak grurë se sa ishte parashikuar.
Sipas hetuesve, ky mungesë ka shkaktuar dëm direkt financiar, por edhe ka ngritur dyshime për keqpërdorim të qëllimshëm nga zyrtarët që duhej të mbronin interesin publik.
Kompania polake që nuk solli asnjë pikë vaj apo sheqer
Përveç kontratës me kompaninë turke, MINT kishte nënshkruar edhe një marrëveshje me kompaninë polake “Xnato SP ZO”, për furnizim me 200 mijë litra vaj dhe 129 mijë kilogramë sheqer, në vlerë prej 276 mijë euro.
Sipas aktakuzës, kjo pagesë ishte bërë 100% paraprakisht, pa dorëzim të mallrave dhe në kundërshtim me Ligjin për Buxhetin e Vitit 2022.
Kompania, sipas prokurorisë, nuk i ka sjellë kurrë produktet për të cilat ishte paguar.
Në këtë mënyrë, buxheti i Kosovës është dëmtuar për qindra mijëra euro, ndërsa asnjë masë nuk është ndërmarrë menjëherë nga ministria për të rikthyer fondet.
Roli i Hajdarit dhe bashkëpunëtorëve të saj
Në dokumentin e Prokurorisë theksohet se Rozeta Hajdari ka qenë në dijeni të plotë për procedurat që po ndiqeshin.
Ajo akuzohet se ka nënshkruar vetë kontratat dhe aneks-kontratat në kundërshtim me ligjin, ndërsa zyrtarët Irfan Lipovica dhe Hafiz Gara akuzohen për përgatitjen e dokumenteve të paligjshme që i janë dërguar Qeverisë së Kosovës për përjashtim nga prokurimi publik.
Në këtë proces përmendet edhe Ridvan Muharremi, i cili sipas aktakuzës ka ndërmjetësuar dhe ka ndihmuar në kontaktet me kompanitë e huaja, duke sugjeruar edhe çmimet e furnizimeve.
Në email-et e siguruara nga hetuesit, Hafiz Gara kishte kërkuar nga Lipovica që të përgatiste kërkesë për përjashtim nga procedurat e zakonshme të prokurimit, “për të përshpejtuar procesin e furnizimit”.
Ky dokument më pas u aprovua nga Qeveria me vendimin 01/65, vetëm një ditë më vonë – vendim që Prokuroria e konsideron të bazuar në dispozita që nuk ishin më në fuqi.
Si u manipulua procedura ligjore
Hetimet tregojnë se vendimi i Qeverisë ishte miratuar duke u bazuar në nenin 3 të Ligjit për Prokurimin Publik, i cili kishte ndryshuar ndërkohë.
Prokuroria argumenton se kjo është bërë me qëllim që të krijohet bazë ligjore fiktive për kontratat e negociuara dhe për të anashkaluar garën e hapur.
Në këtë mënyrë, thuhet në aktakuzë, janë shkelur parimet e transparencës, konkurrencës dhe trajtimit të barabartë të operatorëve ekonomikë, duke u krijuar favore të qarta për disa kompani të huaja.
Dëmi ndaj buxhetit dhe hapat e ardhshëm ligjorë
Në total, Prokuroria llogarit se dëmi i shkaktuar buxhetit të Kosovës nga këto kontrata arrin gati tre milionë euro.
Hetimet janë zhvilluar për disa muaj me radhë, me ndihmën e ekspertëve financiarë dhe dokumenteve bankare që tregojnë pagesat e realizuara.
Tani, katër të akuzuarit do të përballen me drejtësinë për keqpërdorim të detyrës zyrtare dhe zbulim të fshehtësisë zyrtare.
Nëse shpallen fajtorë, ata rrezikojnë dënime që mund të shkojnë nga tre deri në dhjetë vjet burgim, sipas Kodit Penal të Kosovës.
Ministrja: “Asgjë nuk është bërë në kundërshtim me ligjin”
Edhe pse aktakuza tashmë është dorëzuar në gjykatë, ministrja në largim Rozeta Hajdari ka deklaruar më herët se procesi i blerjes së rezervave është bërë “në rrethana emergjente dhe në përputhje me ligjin”.
Sipas saj, çdo vendim është marrë me aprovim të Qeverisë, për të garantuar furnizimin e qytetarëve gjatë krizës së luftës në Ukrainë.
Megjithatë, dokumentet e siguruara nga Prokuroria flasin ndryshe.
Në to, përmenden transaksione të shpejta, mungesë kontrolli të sasisë dhe pagesa të kryera pa verifikim të mallrave.
Në pritje të seancës së parë gjyqësore, çështja pritet të jetë një nga më të mëdhatë që lidhet me menaxhimin e fondeve shtetërore gjatë krizës globale të ushqimit.
Ajo mund të hapë një kapitull të ri për mënyrën se si trajtohen rezervat e sigurisë kombëtare dhe për llogaridhënien e zyrtarëve publikë.
Rasti “Hajdari dhe bashkëpunëtorët” shënon një nga përplasjet më të mëdha mes perceptimit të urgjencës shtetërore dhe respektimit të ligjit në Kosovë.
Në thelb, çështja ngre pyetjen themelore: a mund të tejkalohen rregullat për ta përshpejtuar një proces publik, edhe kur qëllimi është i mirë?
Nga njëra anë, ministrja e atëhershme mbrohet me argumentin e “krizës ndërkombëtare”, por nga ana tjetër, dokumentet tregojnë një mungesë të plotë transparence, që dëmton besimin e qytetarëve në institucionet publike.
Në një vend ku çdo euro publike ka peshë, kjo aktakuzë është një test i fortë për sistemin e drejtësisë – nëse ai mund të dëshmojë se ligji vlejnë njësoj për të gjithë, pavarësisht pozitës politike apo pushtetit administrativ.