Një ekip shkencëtarësh në ETH Zurich ka arritur një nga përparimet më të mëdha në historinë e mjekësisë moderne: krijimin e gjakut artificial që nuk skadon kurrë dhe nuk kërkon përputhje të grupit të gjakut. Zbulimi, i cili tashmë ka kaluar provat klinike të Fazës III, pritet të revolucionarizojë trajtimin e emergjencave, kirurgjive dhe situatave të luftës në mbarë botën.
Produkti inovativ, i quajtur ErythroSynth, është formuluar me një hemoglobinë sintetike që përdor një shtyllë polimeri për të parandaluar degradimin biologjik. Kjo teknologji e re e bën gjakun të qëndrueshëm për vite të tëra në temperaturë ambienti – pa nevojë për ftohje apo kushte të posaçme ruajtjeje.
Sipas Institutit të Bioteknologjisë në ETH Zurich, gjaku artificial transporton oksigjen më efikas se gjaku i vërtetë dhe mund të përdoret në çdo pacient, pavarësisht grupit të gjakut. Kjo është një risi e madhe, pasi aktualisht gjaku natyral skadon për vetëm 42 ditë dhe kërkon kushte të rrepta ruajtjeje në frigorifer.
Në testimet klinike me 2,400 pacientë në qendra të traumës në Evropë, shkalla e mbijetesës në rastet e humbjes së rëndë të gjakut është rritur me 34% krahasuar me transfuzionet tradicionale. Po ashtu, nuk është regjistruar asnjë rast refuzimi imunitar, një nga problemet kryesore në transfuzionet konvencionale.
Ekspertët e fushës vlerësojnë se kjo risi do të ketë ndikim të madh global, pasi mungesa e gjakut shkakton rreth 1.6 milion vdekje në vit. Zonat e luftës, rajonet e izoluara dhe spitalet pa infrastrukturë moderne do të përfitojnë veçanërisht, pasi do të kenë qasje në furnizim të qëndrueshëm dhe të pakufizuar me gjak.
Prodhimi industrial i ErythroSynth do të fillojë në Zvicër dhe Gjermani që nga shtatori 2025, ndërsa shpërndarja globale synohet për vitin 2026. Procesi i prodhimit mundëson 1,000 litra gjak në ditë, me kosto 60% më të ulët sesa mbledhja dhe përpunimi i gjakut natyral.
Ky zbulim pritet të ndryshojë jo vetëm mënyrën se si trajtohen pacientët në emergjencë, por edhe të transformojë sistemet shëndetësore të vendeve në zhvillim, duke ofruar një zgjidhje të qëndrueshme për krizën globale të donatorëve të gjakut.
Burimi: Instituti i Bioteknologjisë ETH Zurich, JAMA Surgery 2025.
Ky zbulim përfaqëson një nga arritjet më të rëndësishme të bioteknologjisë moderne. Krijimi i një gjaku që nuk skadon kurrë e çliron mjekësinë nga varësia ndaj donacioneve dhe kushteve të ruajtjes. Për herë të parë, spitalet në zonat e luftës, misionet humanitare dhe klinikat në vendet e varfra mund të funksionojnë pa frikë nga mungesa e gjakut.
Në aspektin etik dhe ekonomik, ErythroSynth pritet të reduktojë ndjeshëm kostot dhe abuzimet që ndodhin në tregjet e paligjshme të gjakut. Nga ana tjetër, mbetet për t’u parë nëse përdorimi masiv do të përballet me sfida të reja – si ndikimi afatgjatë në trup apo mundësia e përdorimit të gabuar të teknologjisë për qëllime ushtarake.
Megjithatë, në balancë të plotë, kjo risi zvicerane përfaqëson një hap historik drejt pavarësisë mjekësore globale, një zgjidhje që mund të shpëtojë miliona jetë në dekadat e ardhshme.