Ministria e Drejtësisë e Kosovës, përmes një reagimi të ashpër nga ministrja Albulena Haxhiu, ka shprehur shqetësim të thellë lidhur me vendimin e Dhomave të Specializuara në Hagë për të pranuar si prova materiale dokumente të dorëzuara nga institucionet shtetërore të Serbisë. Ndër këto institucione përfshihen Departamenti i Sigurisë Shtetërore, Ministria e Punëve të Brendshme dhe e ashtuquajtura “Komandë për Kosovën dhe Metohinë”.
Në reagimin zyrtar thuhet se ky veprim është thellësisht i papranueshëm dhe përbën një shkelje të rëndë të parimeve themelore të drejtësisë ndërkombëtare. “Këto institucione ishin pjesë e një aparati shtetëror që kreu dhunë sistematike, krime lufte, zhdukje me forcë, spastrime etnike dhe gjenocid ndaj popullit të Kosovës. Pranimi i dokumenteve të tyre si burime të besueshme është fyerje ndaj viktimave të luftës”, thuhet në deklaratë.
Ministrja Haxhiu ka theksuar se qëndrimi i Dhomave të Specializuara, sipas të cilave “fakti që disa prova vijnë nga autoritetet serbe nuk përbën ndalesë për pranimin e tyre”, është jo vetëm juridikisht i gabuar, por përbën edhe një precedent të rrezikshëm.
Në reagim thuhet se drejtësia penale ndërkombëtare njeh si kriter themelor për pranueshmërinë e provave edhe burimin e tyre dhe interesin që ai burim ka në rezultatin e procesit. Refuzimi për të marrë parasysh këtë kriter e vë në dyshim paanshmërinë e vetë trupës gjykuese.
“Dokumentet e prodhuara nga regjimi i Millosheviqit nuk janë ndërtuar për drejtësi, por për manipulim të së vërtetës, për fajësim të viktimës dhe për amnistim të kriminelit,” theksohet më tej në reagim.
Ministrja kujton se Slobodan Millosheviqi dhe bashkëpunëtorët e tij janë gjykuar për krime lufte nga vetë Gjykata Ndërkombëtare në Hagë, ndërsa tani, dokumentet e institucioneve të atij regjimi po pranohen si të vlefshme nga një gjykatë që vepron në emër të Republikës së Kosovës.
Sipas saj, ky veprim e zhvesh gjykatën nga çdo legjitimitet kushtetues dhe e shndërron atë në një instrument që ushqen logjikën e mohimit të së vërtetës dhe barazimit të palëve në luftën e Kosovës – një qasje e padrejtë dhe politikisht e papranueshme.
Reagimi i Ministrisë së Drejtësisë është një ndër më të ashpërit që është bërë ndonjëherë kundër Dhomave të Specializuara. Në qendër të shqetësimit nuk është vetëm pranimi i dokumenteve si të tilla, por burimi i tyre: një aparat shtetëror i përfshirë në krime të dokumentuara lufte.
Drejtësia ndërkombëtare funksionon mbi parimin e paanshmërisë dhe të besueshmërisë së provave. Nëse një institucion që e ka humbur besueshmërinë ndërkombëtare për shkak të përfshirjes në krime të rënda, siç ishte regjimi i Millosheviqit, konsiderohet burim i vlefshëm për një gjykatë që supozohet të jetë ndërtuar për të sjellë drejtësi për viktimat,
Ky zhvillim ka nxitur reagime të forta edhe në rrafshin më të gjerë shoqëror dhe politik në Kosovë. Juristë, aktivistë dhe organizata për të drejtat e njeriut kanë ngritur shqetësimin se përfshirja e dokumenteve të prodhuara nga institucionet serbe, të cilat konsiderohen përgjegjëse për gjenocid dhe dhunë sistematike, cenon rëndë parimet themelore të një procesi të drejtë gjyqësor.
Shumë prej këtyre dokumenteve nuk janë as të deklasifikuara plotësisht dhe nuk është bërë asnjë analizë e pavarur për të vlerësuar vërtetësinë, kontekstin dhe integritetin e tyre. Në mungesë të një verifikimi të plotë, çdo dokument i tillë mund të shërbejë si mjet për manipulim, jo si burim i së vërtetës.
Në një shtet të ri si Kosova, i cili po përpiqet të ndërtojë institucione të besueshme dhe të qëndrueshme të drejtësisë, përfshirja e dokumenteve nga një shtet që nuk e njeh as ekzistencën e tij, përbën një paradoks të rëndë. Kjo minon jo vetëm autoritetin moral të gjykatës, por edhe perceptimin e publikut për një sistem të drejtë.
Ministrja Haxhiu në deklaratën e saj e ka përmendur drejtpërdrejt rrezikun e relativizimit të krimeve: “Nuk mund të pranohet që gjykata që vepron në emër të Kosovës të bëhet instrument i logjikës që barazon palët në një konflikt ku dallimi ndërmjet agresorit dhe viktimës është i qartë dhe i dokumentuar ndërkombëtarisht.”
Ky reagim vjen në një moment kur Dhomat e Specializuara janë tashmë nën kritika të vazhdueshme për perceptimin e njëanshmërisë, për kohëzgjatjen e proceseve, dhe për përqendrimin pothuajse ekskluziv ndaj pjesëtarëve të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës. Vendimi i fundit vetëm sa i shton intensitetin këtij debati.
Rasti i fundit me dokumentet serbe të pranuara si prova nga Dhomat e Specializuara është një pikë kthimi. Ai shtyn përpara jo vetëm një debat teknik mbi provat, por një debat politik dhe moral mbi vetë natyrën e kësaj gjykate. A është ajo vërtet një instrument për ndëshkimin e krimeve, apo po shndërrohet në një arenë ku historia rishkruhet në bazë të narrativës së më të fortit diplomatik?
Përdorimi i dokumenteve të një regjimi kriminal – të ndërtuara jo për të ndriçuar të vërtetën por për ta fshehur atë – rrezikon të prodhojë vendime të gabuara, dhe më rëndësishmja, rrezikon të rikrijojë ndjesinë e padrejtësisë historike që populli i Kosovës ka ndjerë për dekada.
Në këtë pikë, është e domosdoshme që institucionet e Kosovës – përfshirë Kuvendin, Presidencën dhe shoqërinë civile – të kenë një qëndrim të unifikuar dhe të artikulojnë qartë se drejtësia nuk mund të ndërtohet mbi dokumente që vijnë nga autorët e vetë krimeve.
Kjo nuk është çështje teknike. Është çështje dinjiteti kombëtar.