Në qendër të galaktikës sonë, Rruga e Qumështit, ekziston një ndriçim misterioz i dritës gama që prej vitesh ka habitur shkencëtarët. Që nga zbulimi i tij nga teleskopi Fermi Gamma-ray i NASA-s në vitin 2008, studiuesit janë përpjekur të kuptojnë prejardhjen e këtij ndriçimi të pazakontë.
Deri tani, dy teori kanë dominuar debatin: disa mendojnë se drita vjen nga pulsarët – mbetje të yjeve që kanë shpërthyer, ndërsa të tjerë besojnë se mund të jetë rezultat i përplasjes së grimcave të materies së errët – një formë e padukshme e materies që përbën rreth pesë herë më shumë sesa materia e zakonshme në univers.
Një studim i ri nga Universiteti Johns Hopkins, i botuar në revistën Physical Review Letters, ka sjellë një kthesë të re në këtë debat. Duke përdorur superkompjuterë, studiuesit kanë simuluar shpërndarjen e materies së errët në galaktikë dhe kanë zbuluar se ajo nuk është sferike, siç mendohej më parë, por e sheshtë dhe me formë të ngjashme me bulën qendrore të Rrugës së Qumështit. Ky përputhje e formës mund të shpjegojë pse ndriçimi gama ka pikërisht atë konfigurim që vëzhgojmë.
“Ka 50% gjasa që kjo dritë të vijë nga materia e errët,” tha profesori Joseph Silk, bashkautor i studimit. “Është një mundësi që s’e kemi pasur kurrë më afër.”
Për të verifikuar këtë teori, një observator i ri – Cherenkov Telescope Array (CTAO) – po ndërtohet në Kili dhe Spanjë, dhe pritet të nisë vëzhgimet në vitin 2027. Ky instrument do të mundësojë vëzhgime shumë më të sakta të rrezeve gama, të cilat mund të konfirmojnë ose përgënjeshtrojnë lidhjen me materien e errët.
Nëse vërtetohet, do të ishte një zbulim i jashtëzakonshëm shkencor që do të ndihmonte në zgjidhjen e një prej mistereve më të mëdha të universit, të përmendur për herë të parë nga astronomi Fritz Zwicky në vitet 1930 dhe më pas i konfirmuar në mënyrë të tërthortë nga Vera Rubin në vitet 1970.
Megjithatë, disa studiues si Tracy Slatyer nga MIT mbeten të kujdesshëm, duke thënë se edhe pse modeli i ri është interesant, ende nuk kemi prova të drejtpërdrejta për materien e errët.
Profesor Nico Cappelluti nga Universiteti i Miamit, tha se “ky mister mbetet gjallë, dhe është pikërisht ai lloj misteri që i mban shkencëtarët zgjuar natën.”
Ky studim përfaqëson një kthesë të rëndësishme në kërkimin për materien e errët, por edhe një kujtesë se shkenca zhvillohet përmes hipotezave që provohen dhe rrëzohen me prova. Nëse dritat gama në qendër të galaktikës sonë janë vërtet rezultat i përplasjes së grimcave të materies së errët, atëherë njerëzimi është një hap më afër për të kuptuar përbërjen themelore të universit. Por nëse jo, zbulimet si CTAO do të ndihmojnë të paktën të ngushtojnë kërkimin. Në të dyja rastet, ne jemi në prag të një epoke të re të astronomisë – asaj që kërkon të shohë të padukshmen.