Kosova, një vend i vogël në zemër të Ballkanit, ka kaluar nëpër një histori të dhimbshme, të përgjakshme dhe plot sakrifica për të arritur atje ku është sot: një shtet i pavarur dhe sovran. Por rruga drejt lirisë nuk nisi në vitin 2008. Fillimet e kërkesës për vetëvendosje datojnë që në mesin e shekullit XX dhe u forcuan sidomos pas Luftës së Dytë Botërore, kur Kosova mbeti pjesë e Serbisë brenda federatës jugosllave.
Dekadat e para të shtypjes dhe protestat e hershme
Që në vitet ’50 e ’60, shqiptarët në Kosovë kërkuan më shumë të drejta dhe barazi me kombësitë e tjera në Jugosllavi. Gjatë viteve ’70, Kosova fitoi një nivel autonomie në kuadër të Kushtetutës së vitit 1974, por kjo autonomi iu hoq brutalisht në vitin 1989 nga regjimi i Sllobodan Millosheviqit, i cili e ktheu Kosovën në një krahinë të kontrolluar direkt nga Beogradi.
Kjo ishte periudha kur filloi rezistenca paqësore masive, e udhëhequr nga dr. Ibrahim Rugova, një intelektual dhe politikan që themeloi Lidhjen Demokratike të Kosovës (LDK) në vitin 1989. Ai ishte simbol i qendresës paqësore. Protestat studentore dhe demonstratat masive si ajo e marsit 1981, ku u kërkua që Kosova të bëhet republikë, u shtypën me dhunë, duke shkaktuar dhjetëra të vrarë dhe qindra të arrestuar.
Shteti paralel dhe jetesa nën represion
Në fillim të viteve ’90, shqiptarët e Kosovës krijuan një shtet paralel. U organizuan zgjedhje, u formua një qeveri në mërgim dhe shkollat u zhvendosën nëpër shtëpi private. Mjekët punonin në kushte të vështira, ndërsa shërbimet publike funksiononin vetëm për serbët. Shqiptarët përjashtoheshin nga puna dhe institucionet.
Në vitin 1990, u miratua Deklarata e Pavarësisë në Kaçanik, dhe në vitin 1991, shqiptarët organizuan një referendum për pavarësi, ku mbi 99% votuan pro. Këto akte nuk u njohën nga komuniteti ndërkombëtar, por për popullin shqiptar ishin hapat e parë drejt lirisë.
Lindja e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës dhe lufta
Duke parë që rruga paqësore nuk po jepte rezultat, u shfaq Ushtria Çlirimtare e Kosovës (UÇK) në vitin 1996, e cila u bë e njohur për opinionin publik pas betejës së Prekazit në mars 1998, ku u vr.a komandanti legjendar Adem Jashari së bashku me mbi 50 anëtarë të familjes së tij. Ky ishte momenti që ndezi zjarrin e luftës.
Nga viti 1998 deri në qershor 1999, Kosova u përfshi në një luftë të ashpër mes UÇK-së dhe forcave serbe. Regjimi serb nisi një fushatë të egër të spastrimit etn.ik: rreth 13,500 njerëz u vra.në, mbi 1 milion shqiptarë u dëbuan, masa.kra të tmerrshme si ajo e Reçakut, Mejës, Krushës së Madhe dhe Suharekës tronditën botën. Qindra fshatra u dogjën dhe infrastruktura e Kosovës u shkatërrua gati tërësisht. Dëmet materiale në luftë llogariten në mbi 4 miliardë euro.
Ndërhyrja e NATO-s dhe çlirimi
Pas dështimit të bisedimeve të Rambujesë dhe përballë krimeve të rënda të luftës, NATO nisi bombardimet kundër Serbisë më 24 mars 1999, të cilat zgjatën 78 ditë. Më 12 qershor 1999, forcat serbe u detyruan të tërhiqen dhe Kosova u vendos nën administrimin e Kombeve të Bashkuara (UNMIK). Njëkohësisht, në vend u vendosën trupat e NATO-s (KFOR) për të ruajtur paqen.
Ndërtimi i shtetit dhe shpallja e pavarësisë
Nga viti 1999 deri më 2008, Kosova filloi ndërtimin e institucioneve të veta, gjithnjë nën mbikëqyrje ndërkombëtare. U krijua qeveria, parlamenti, sistemi i drejtësisë dhe u zhvilluan zgjedhjet e para demokratike. Pas dështimit të bisedimeve me Serbinë dhe mbështetjes ndërkombëtare, më 17 shkurt 2008, Kuvendi i Kosovës shpalli pavarësinë e Kosovës në mënyrë unanime.
Kjo pavarësi u njoh menjëherë nga Shtetet e Bashkuara, Mbretëria e Bashkuar, Franca, Gjermania, Italia dhe shumë shtete të tjera. Deri më sot, Kosova është njohur nga mbi 100 shtete.
Rruga e vështirë e pasluftës dhe sfidat aktuale
Edhe pse e pavarur, Kosova përballet ende me sfida serioze: mosnjohja nga disa shtete si Rusia, Kina dhe pesë vende të Bashkimit Evropian; mungesa e anëtarësimit në OKB; papunësia e lartë dhe emigrimi i të rinjve.
Sidoqoftë, përkrahja ndërkombëtare vazhdon. SHBA, BE dhe diaspora shqiptare kanë luajtur dhe vazhdojnë të luajnë një rol kyç në financimin dhe zhvillimin e Kosovës, që nga lufta e deri më sot. Diaspora dërgon mbi 1 miliard euro në vit në Kosovë, që ndihmon në mbajtjen e ekonomisë gjallë.
Emrat që lanë gjurmë
Në historinë e Kosovës kanë lënë gjurmë figura si:
- Adem Jashari – Heroi kombëtar dhe simbol i rezistencës;
- Ibrahim Rugova – Presidenti i parë dhe udhëheqës i qendresës paqësore;
- Hashim Thaçi – Ish-udhëheqës i UÇK-së dhe më vonë president i Kosovës;
- Fehmi dhe Xhevë Lladrovci, Zahir Pajaziti, Ilir Konushevci, Agim Ramadani – heronj të luftës;
- Albin Kurti – aktivist dhe politikan, aktualisht kryeministër i Kosovës.
Kosova sot, megjithë plagët e luftës, është një shtet që kërkon të ndërtojë një të ardhme në paqe, drejtësi dhe zhvillim. Dhe pas çdo përparimi, qëndron historia e gjakut, lotëve dhe ëndrrës për liri.