Tani që vera ka mbërritur, shumë njerëz ndihen të detyruar të nisin rutina të shëndetshme — të shkojnë në palestër, të ushqehen mirë dhe ndoshta edhe të meditojnë. Më parë, është besuar se vetëm përmes disiplinës mund të krijohen zakone të mira. Por një qasje e re po fiton terren: përkushtimi.
Në rrjete sociale, figura si Jocko Willink dhe trajnerja e fitnesit Camila Jaime vazhdojnë të promovojnë mesazhe të disiplinës dhe kontrollit mbi veten. Por një valë e re krijuesish, si artistja Liv Glitterbones, propozojnë diçka tjetër: krijimin e ritualeve dhe lidhjen emocionale me qëllimet personale.
“Disiplina shpesh lidhet me detyrim dhe rregull, ndërsa përkushtimi buron nga dashuria dhe qëllimi,” thotë Liv, e cila ushqimin e shëndetshëm dhe kujdesin personal i sheh si akte dashurie ndaj vetes, jo si detyra që duhet përmbushur.
Ajo beson se krijimi i zakoneve mund të jetë më i suksesshëm nëse ato lidhen me ndjenja dhe vlera personale.
Sipas profesoreshës Wendy Wood nga Universiteti i Kalifornisë Jugore, zakonet nuk formohen nga disiplina. Ato krijohen kur një veprim përsëritet në të njëjtin kontekst, derisa bëhet automatik.
“Nuk mund të detyrosh veten të përsërisësh një veprim që nuk të pëlqen vetëm përmes disiplinës. Ajo funksionon vetëm për një kohë të shkurtër,” shpjegon Wood.
Shembulli klasik është larja e duarve pas tualetit: bëhet automatikisht. Por të shkosh në palestër çdo mëngjes mund të dështojë nëse nuk e sheh si pjesë të identitetit apo qëllimit tënd.
Në fakt, shumë sjellje që mendojmë se janë zakone, mund të jenë rituale. Profesori Michael Norton nga Harvard thotë se ritualet kanë domethënie emocionale dhe janë të lidhura me ndjesi. Nëse u thuhet njerëzve të ndryshojnë rendin e rutinës së mëngjesit (p.sh. të lajnë dhëmbët para se të bëjnë dush), shumë ndihen në siklet – kjo tregon që nuk është thjesht një zakon, por një ritual i ngulitur.
Ritualet shtojnë përfshirje emocionale në veprimet e përditshme. Ato krijojnë lidhje personale me sjelljet që zakonisht mund të duken të zakonshme ose të mërzitshme.
Po si të zgjedhim mes disiplinës dhe përkushtimit? Psikologia Pauline Wallin thotë se gjithçka varet nga rasti dhe njeriu. Në vendin e punës, mund të na nevojitet disiplinë për të respektuar oraret dhe rregullat. Por për qëllimet personale, përkushtimi mund të jetë më efektiv dhe afatgjatë.
“Nëse e percepton disiplinën si diçka që të imponohet nga jashtë, mund të ndihesh i kufizuar. Përkushtimi është ndryshe — është zgjedhje e jote, e lidhur me vlerat e tua,” thotë ajo.
Për të krijuar zakone të qëndrueshme, duhet të dish pse po e ndjek një qëllim. Nëse qëllimi është për të marrë vëmendje nga të tjerët (si humbja e peshës për një dasmë), zakonisht efekti është afatshkurtër. Por nëse arsyeja është e brendshme, atëherë sjellja ka më shumë gjasë të qëndrojë.
“Kur thua ‘unë jam ky njeri, prandaj veproj kështu’, po ndërton identitet, jo vetëm qëllime të përkohshme,” shton Wallin.
Liv e përshkruan përkushtimin si një mënyrë jetese të bazuar në durim dhe kujdes ndaj vetes. “Nuk ka krenari të rreme — është thjesht lidhje me mënyrën se si dua të jetoj.”
Në vend që të luftosh përmes disiplinës, ndoshta është koha të ndërtosh zakonet e tua përmes përkushtimit të qetë dhe të qëllimshëm.
Ndryshimi nga disiplina drejt përkushtimit tregon një transformim të rëndësishëm në mënyrën se si i kuptojmë motivimet tona. Përkushtimi, që buron nga vullneti i brendshëm dhe ndjenjat personale, ofron një qasje më të qëndrueshme ndaj ndërtimit të zakoneve. Duke e kthyer çdo veprim në një ritual të lidhur me qëllime personale, njerëzit kanë më shumë gjasa të jenë të qëndrueshëm, sepse nuk veprojnë për t’u dukur — por për të jetuar siç ndihen më të plotësuar.
Burimi i frymëzimit: CNN