Instituti amerikan për strategji dhe politika New Lines Institute ka publikuar një raport të detajuar mbi marrëdhëniet ndërmjet Kosovës dhe Shteteve të Bashkuara gjatë 25 viteve të fundit. Raporti vlerëson rolin vendimtar të SHBA-së në krijimin e shtetit të Kosovës, por njëkohësisht thekson se qasja aktuale amerikane është reduktuar në ruajtjen e një status quo-je të brishtë.
Kosova ka arritur përparime të dukshme në konsolidimin e demokracisë, duke u renditur sipas Indeksit të Demokracisë Liberale të V-Dem si vendi më demokratik në Ballkanin Perëndimor. Megjithatë, raporti sugjeron se Uashingtoni duhet të përshtatë politikën e tij për realitetin e ri në Kosovë, ku Vetëvendosje – si forcë politike kryesore – duhet të trajtohet si një partner i vërtetë, pavarësisht nëse është në pushtet apo opozitë.
Raporti thekson se SHBA duhet të:
- Njohin interesat sovrane të Kosovës, veçanërisht në luftën kundër korrupsionit dhe kundër kapjes së shtetit.
- Aplikojnë standarde të barabarta për Kosovën dhe Serbinë, duke shmangur perceptimin se Beogradi tolerohet ndërsa Prishtina kritikohet.
- Forcojnë bashkëpunimin me shoqërinë civile dhe mediat e pavarura në Kosovë, për të rritur transparencën dhe llogaridhënien.
- Angazhohen më shumë në çështjen e veriut të Kosovës, duke mbështetur negociatat për Asociacionin e komunave me shumicë serbe, por pa cenuar funksionimin e shtetit të Kosovës.
Në raport kujtohet gjithashtu se në shtator 2025, SHBA-të pezulluan dialogun strategjik me Kosovën për shkak të tensioneve në veri dhe vendimeve të qeverisë Kurti, të cilat u panë si faktorë destabiliteti. Megjithatë, Qeveria e Kosovës ka deklaruar se mbetet e përkushtuar për paqe dhe stabilitet rajonal, duke pranuar kritikat dhe duke premtuar përmirësime.
Për të diskutuar mbi gjetjet e raportit, të martën do të mbahet një debat online ku do të marrin pjesë autorët e raportit, Mietek P. Boduszynski dhe Victor Peskin, ish-ambasadori amerikan në Kosovë Jeff Hovenier, si dhe ekspertja Donika Emini.
Ky raport shënon një moment të rëndësishëm në marrëdhëniet Kosovë-SHBA. Për herë të parë, një institut prestigjioz amerikan sugjeron hapur se Uashingtoni duhet të ndryshojë kursin dhe të përshtatet me realitetin e ri politik në Prishtinë. Në thelb, mesazhi është i qartë: SHBA nuk mund ta trajtojë më Kosovën si një protektorat ku vendimet e njëanshme pranohen pa kundërshtim.
Vetëvendosje, si forca më e madhe politike në vend, është bërë një faktor i pakapërcyeshëm dhe çdo strategji amerikane që e injoron këtë realitet rrezikon të prodhojë përplasje të panevojshme. Për më tepër, raporti thekson një barazi të re normative: Kosova nuk duhet të kritikohet më rëndë, ndërsa Serbia të trajtohet me indulgjencë, sidomos përballë regjimit autoritar të Beogradit.
Nga ana tjetër, theksi mbi shoqërinë civile dhe median e pavarur është një mesazh i qartë se demokracia kosovare duhet të konsolidohet përmes transparencës, jo vetëm përmes qeverisë. Kjo përkon me interesat afatgjata të SHBA-së për një Kosovë funksionale, të qëndrueshme dhe demokratike.
Në përfundim, raporti i New Lines Institute i bën thirrje SHBA-ve që të rishikojnë marrëdhënien me Kosovën nga një këndvështrim i barabartë dhe i respektueshëm. Një marrëdhënie e tillë do të siguronte jo vetëm stabilitet rajonal, por edhe një aleancë më të fortë dhe më të besueshme në Ballkan.