Anne-Marie Vanderspeeten Lizin (5 janar 1949 – 17 tetor 2015) ishte një figurë politike me ndikim të madh në Belgjikë, që la gjurmë edhe tek shqiptarët për angazhimin e saj publik dhe vendosmërinë në mbështetje të lirisë dhe demokracisë në Ballkan. Ajo është nderuar nga Kosova me Urdhrin e Pavarësisë (post mortem) për kontributin e saj, një mirënjohje që vjen edhe pas vdekjes së saj, por që vërteton rëndësinë e rolit që ajo luajti.
Kush ishte Anne-Marie Lizin
- Lindi në Huy, Belgjikë, më 5 janar 1949.
- Ajo studioi ekonominë në Universitetin e Liège dhe pati një karrierë të gjatë në politikë.
- Ka qenë kryetare e Bashkisë së qytetit Huy për shumë vite (1983-2009).
- Ajo ishte senatore në Senatin e Belgjikës, dhe u bë Presidentja e parë femër e Senatit belge nga viti 2004 deri në 2007.
- Gjithashtu, Lizin pati angazhime ndërkombëtare: ishte eksperte e pavarur në Komisionin e OKB-së për të drejtat e njeriut dhe varfërinë ekstreme, anëtare e parlamentit europian, dhe kryesuese komisionesh që lidhen me çështje të grave, refugjatëve dhe të drejtave të të huajve.
Vlerësimet dhe lidhja me shqiptarët / Kosovën
- Deklarata e saj e vitit 1999 që shpërtheu kur thoshte se “nëse do të ishte shqiptare dhe jeta e saj të varej nga ajri i Serbisë, nuk do ta blinte kurrë”, është cituar shpesh si një shembull i guximit moral dhe solidaritetit të saj me popullin shqiptar.
- Kjo deklaratë lidhet me periudhën e luftërave në Ballkan, dhe me krimet që kanë prekë shqiptarët, dhe e bën Anne-Marie Lizin të konsiderohet si një nga politikanet që nuk u tremb të flasë kundër padrejtësive.
- Në vitin 2024, Presidentja e Kosovës, Vjosa Osmani, e dekoroi Anne-Marie Lizin me Urdhrin e Pavarësisë (post mortem) si njohje për angazhimin e saj të palëkundur në vlerat e lirisë, demokracisë dhe pavarësisë së Kosovës.
Kritikat, kontestimet dhe sfidat
- Anne-Marie Lizin u përfshi edhe në disa polemika politike brenda Belgjikës, për shembull në lidhje me prerjet komunale, përdorimin e kartave të institucioneve lokale, dhe akuzat për keqpërdorim të fondeve ose ndikim të pamjaftueshëm mbi transparencën.
- Ndërsa ishte kryetare e bashkisë së Huy, pati akuzë për përdorim të stafit komunal për qëllime partie, dhe u përball me reagime nga mediat dhe opozita për mënyrën se si trajtonte çështjet e kontrollit dhe përgjegjësisë.
- Edhe pse pati angazhime të mëdha, disa prej fushave ku ajo veproi u konsideruan me mungesë efektiviteti nga kritikët, ose të ndërlidhura me probleme burokratike e politike që zakonisht shoqërojnë karrierat e gjata në pushtet.
Trashëgimia dhe ndikimi
- Anne-Marie Lizin mbetet një nga politikanet më të njohura belge, veçanërisht femra që pushtoi poste të larta politike. Poshtë karrierës së saj politike, ajo la pas histori të përkushtimit në të drejtat e njeriut dhe solidaritetit ndërkombëtar.
- Dekorimi post mortem me Urdhrin e Pavarësisë nga Kosova i jep një dimension respekti që shkon përtej kufijve, duke njohur qëndrimet e saj për shqiptarët. Kjo nderon punën e saj dhe respekton publikisht memorien e asaj që ajo përfaqësoi.
Përfundim
Anne-Marie Lizin ishte një nga ato figura që nuk pretendohej thjesht të jetë pjesë e politikës, por e bënte politikën me qëllim dhe guxim. Deklaratat e saj, veprimet në institucionet ndërkombëtare, dhe solidariteti me kauzat që shpesh ishin të vështira, e bëjnë emrin e saj të mos harrohet kollaj.
Lidhja me shqiptarët dhe me Kosovën – përmes qëndrimeve të saj, deklaratave dhe mbështetjes simbolike – është dëshmi se politika mund të shërbejë edhe si zë moral, jo vetëm si zë i pushtetit.