Me ardhjen e vjeshtës, kur gjethet marrin ngjyrë të artë dhe ajri bëhet i freskët, rikthehet edhe rreziku i virusëve të frymëmarrjes si Covid-19, gripi sezonal dhe RSV (Respiratory Syncytial Virus). Qendrat për Kontrollin dhe Parandalimin e Sëmundjeve (CDC) parashikojnë që sezoni i sëmundjeve respiratore 2025-26 të ketë një nivel të ngjashëm të hospitalizimeve nga Covid-19, gripi dhe RSV, sikurse ishte sezonin e kaluar.
Vaksinimi mbetet një nga mënyrat më efektive për të ulur rrezikun e sëmundjeve të rënda dhe komplikimeve. “Vaksinat nuk janë vetëm për të parandaluar sëmundjen, por edhe për të parandaluar formën e rëndë që mund të çojë në spital ose më keq,” thotë Dr. Mike Ren, profesor asistues i mjekësisë familjare në Baylor College of Medicine. Ai thekson se edhe nëse dikush vaksinohet, mund të sëmuret, por simptomat zakonisht janë më të lehta.
Sipas CDC-së, gjatë sezonit 2024-25, rreth 1 milion persona u hospitalizuan nga gripi dhe pati deri në 130,000 vdekje. Nga Covid-19, nga tetori 2024 deri në shtator 2025, pati afërsisht 540,000 hospitalizime dhe 63,000 vdekje. Këto shifra nënvizojnë rëndësinë e vaksinimit dhe masave parandaluese.
Covid-19
Kush mund të marrë vaksinën e Covid-19?
CDC rekomandon që të gjithë personat mbi 6 muaj, përfshirë shtatzënat, të konsultohen me mjekun për vaksinën e përditësuar këtë sezon. Këtë vit, nuk ka një rekomandim federal të detyrueshëm për të gjithë, por përdoret qasja e vendimmarrjes së ndarë (“shared decision making”), ku pacienti diskuton përfitimet dhe rreziqet me profesionistët shëndetësorë.
Llojet e vaksinave të Covid-19:
- Pfizer (5+ vjeç) – mRNA
- Moderna (6 muaj+) – mRNA
- Novavax (12+ vjeç) – proteinë
Disponueshmëria:
Vaksinat janë të përditësuara për të targetuar variantet më të reja të coronavirus-it dhe mund të gjenden në farmaci, klinika dhe disa departamente shëndetësore. Vaksina mund të administrohet në të njëjtën kohë me vaksinën e gripit, nëse pacienti preferon, megjithëse disa njerëz mund të ndjejnë lodhje më të madhe pas disa vaksinave njëherësh.
Koha më e mirë për vaksinim:
- Tetor ose fillimi i Nëntorit, për të qenë të mbrojtur gjatë festave.
- Nëse dikush sapo ka kaluar infeksion Covid, mund të vonojë dozën për të përfituar nga imuniteti natyral.
Efektiviteti:
Vaksinat e përditësuara sezonin e kaluar ishin 39% efektive kundër hospitalizimeve dhe 64% kundër vdekjeve. Ato parandalojnë më mirë sëmundjet e rënda sesa infeksionet e lehta.
Kostoja:
- Me sigurim: zakonisht e mbuluar.
- Pa sigurim: rreth 220$ në farmaci.
Grip (Influenza)
Kush duhet të vaksinohet?
CDC rekomandon vaksinën e gripit për të gjithë mbi 6 muaj. Fëmijët që marrin vaksinën për herë të parë mund të kenë nevojë për dy doza, të ndara me katër javë.
Efektiviteti:
Sezonin e kaluar ishte 42–56% efektiv në të rriturit.
Koha më e mirë për vaksinim:
- Tetor deri në fund të tetorit, për të ndërtuar imunitetin para sezonit të lartë të gripit.
- Disa e quajnë këtë periudhë “flu before boo”, për të inkurajuar vaksinimin para Halloween-it.
Disponueshmëria:
- Farmaci, klinika, departamente shëndetësore.
- Vaksina FluMist Home (spray nazal) për herë të parë mund të merret në shtëpi në 34 shtete, për fëmijë 2+ dhe të rritur nën 50 vjeç.
Kostoja:
- Me sigurim: zakonisht e mbuluar.
- Pa sigurim: 30$–130$ për doza standarde ose të larta.
- Spray nazal për shtëpi: tarifë $8.99 për dërgim, zakonisht i mbuluar nga sigurimi komercial.
RSV (Respiratory Syncytial Virus)
Kush mund të vaksinohet?
- Të rritur mbi 75 vjeç.
- Të moshës 50–74 me rrezik të shtuar për sëmundje të rënda.
- Shtatzëna midis javës 32–36, për të mbrojtur edhe të porsalindurin.
Disponueshmëria:
- Vaksina jepet një herë dhe ofron mbrojtje për të paktën dy vjet.
- Koha optimale: fundi i verës dhe fillimi i vjeshtës.
Kostoja:
- Me sigurim: shpesh e mbuluar.
- Pa sigurim: rreth 350$, por ka programe ndihme për pacientët.
Masa të tjera parandaluese
- Vaksina pneumokokale për të moshuarit dhe individët me kushte shëndetësore të caktuara.
- Të qëndruarit në shtëpi kur jeni të sëmurë.
- Përdorimi i maskës në ambiente të mbyllura dhe të mbushura me njerëz.
- Larja e duarve dhe higjiena personale për të parandaluar përhapjen e virusëve.
- Mjaft gjumë, ushqime të shëndetshme dhe vitamina për të mbajtur sistemin imunitar në gjendje optimale.
Sezoni i virusëve respiratorë për vitin 2025-26 pritet të jetë sfidues, duke përfshirë gripin, Covid-19 dhe RSV. Vaksinimi, megjithëse nuk garanton mbrojtje të plotë, ul ndjeshëm rrezikun e komplikimeve dhe vdekjeve. Strategjitë kombinuese të imunizimit, higjienës dhe shmangies së grumbullimeve mund të reduktojnë presionin mbi sistemin shëndetësor. Përveç vaksinimit individual, promovimi i imunizimit në komunitet dhe akses i lehtë ndaj vaksinave janë thelbësore për një sezon më të sigurt.
Burimi: CNN