Në një zhvillim që ka tronditur qarqet politike, ligjore dhe sociale në Shtetet e Bashkuara, Gjykata Supreme e SHBA-së ka marrë një vendim historik duke miratuar një politikë të re që njeh vetëm dy kategori gjinore në pasaportat amerikane – mashkull dhe femër.
Vendimi u shpall më 6 nëntor 2025, pas një procesi të gjatë gjyqësor që kishte nisur prej disa vitesh dhe që kishte ndezur debate të mëdha në publikun amerikan.
🔹
Çfarë ndryshon me këtë vendim?
Sipas politikës së re të miratuar nga Gjykata Supreme, Departamenti i Shtetit i SHBA-së do të njohë në dokumentet e udhëtimit vetëm dy kategori gjinore – “M” për mashkull dhe “F” për femër.
Kjo do të thotë se opsioni “X”, që u lejua gjatë administratës Biden për personat jo-binare apo transgjinorë, tashmë do të hiqet nga sistemi i pasaportave amerikane.
Ky vendim kthen pas një politikë që ishte parë si përparimtare në aspektin e të drejtave të njeriut dhe përfaqësimit gjinor.
Në të njëjtën kohë, shumë grupe konservatore e kanë përshëndetur këtë lëvizje si një “rikthim në standardet biologjike dhe ligjore të qarta”.
🔹
Si lindi debati për pasaportat dhe gjininë
Që prej vitit 1992, në pasaportat amerikane janë përdorur vetëm dy opsione gjinore.
Mirëpo në vitin 2022, gjatë administratës Biden, u shtua opsioni “X” për individët që nuk identifikohen as mashkull, as femër — duke e bërë SHBA-në një nga vendet e para që e njohte zyrtarisht këtë kategori.
Ky ndryshim u përshëndet nga komuniteti LGBTQ+ dhe nga organizatat e të drejtave civile, të cilat e panë si një hap drejt barazisë dhe respektimit të diversitetit njerëzor.
Por jo të gjithë ishin dakord.
Grupet konservatore, si dhe disa shtete republikane, e kundërshtuan këtë politikë, duke argumentuar se pasaporta është dokument ligjor që duhet të reflektojë realitetin biologjik të lindjes, jo identitetin personal.
Në vitin 2024, disa organizata paditën Departamentin e Shtetit, duke kërkuar pezullimin e politikës që lejonte opsionin “X”.
Rasti përfundimisht mbërriti në Gjykatën Supreme, e cila vendosi ta lejojë qeverinë të zbatojë rregullin që kufizon gjininë vetëm në dy kategori.
🔹
Çfarë tha Gjykata Supreme?
Në arsyetimin e saj, Gjykata Supreme deklaroi se:
“Qëllimi i një pasaporte është të vërtetojë identitetin ligjor dhe biologjik të qytetarit, jo të pasqyrojë identitetin e vetëpërcaktuar. Dokumentet zyrtare duhet të qëndrojnë në përputhje me ligjet bazë të kombit.”
Gjykata gjithashtu shtoi se ky vendim nuk duhet parë si diskriminim, por si përpjekje për të unifikuar standardet ligjore të dokumenteve ndërkombëtare.
Kjo nënkupton se, sipas tyre, çdo vend duhet të ruajë qartësinë e dokumenteve që përdoren për udhëtim, në mënyrë që të shmangen konfuzionet ndërkombëtare.
🔹
Reagimet në SHBA dhe jashtë saj
Vendimi ka shkaktuar reagime të forta dhe të ndara.
Mbështetësit e politikës e quajtën këtë “fitore të logjikës dhe rendit ligjor”, ndërsa kritikët e panë si “sulm të drejtpërdrejtë ndaj komunitetit trans dhe jo-binar”.
Organizata si American Civil Liberties Union (ACLU) dhe Human Rights Campaign (HRC) shprehën zhgënjim të thellë, duke thënë se ky vendim “i kthen të drejtat civile pas me dekada”.
Nga ana tjetër, figura konservatore si Senatori Josh Hawley dhe Guvernatorja Sarah Huckabee Sanders e përgëzuan vendimin duke theksuar se “shoqëria nuk mund të fshihet nga biologjia”.
🔹
Ndikimi në qytetarët amerikanë
Qytetarët që tashmë posedojnë pasaporta me shenjën “X” do të lejohen t’i përdorin ato deri në skadimin e dokumentit.
Megjithatë, për rinovim ose aplikim të ri, ata do të detyrohen të zgjedhin mes “M” dhe “F”.
Kjo pritet të ndikojë në rreth 1.2 milion qytetarë amerikanë që janë identifikuar si jo-binare ose transgjinorë në regjistrat civilë të shteteve të ndryshme.
🔹
A është ky vendim përfundimtar?
Aktualisht, ky vendim është përkohësisht i vlefshëm, ndërsa proceset gjyqësore për sfidimin e tij po vazhdojnë në gjykata më të ulëta federale.
Megjithatë, fakti që Gjykata Supreme nuk e bllokoi politikën, e bën shumë të mundshme që ajo të zbatohet plotësisht në vitin 2026.
Sipas analistëve ligjorë, ky është një precedent që mund të ndikojë në shumë fusha të tjera, përfshirë regjistrimin civil, dokumentet e universitetit dhe identifikimin elektronik të qytetarëve.
🔹
Pasojat politike
Ky vendim shihet gjithashtu si një sinjal i fortë politik.
Në prag të zgjedhjeve presidenciale të vitit 2026, tema e identitetit gjinor është kthyer në një ndër debatet më të nxehta në SHBA.
Kandidatët republikanë po e përdorin vendimin e Gjykatës si shembull të “rikthimit të vlerave tradicionale”, ndërsa demokratët e shohin si cenim të të drejtave individuale.
Ekspertët paralajmërojnë se ky vendim mund të ndikojë ndjeshëm në politikën e jashtme të SHBA-së, pasi shumë vende evropiane dhe aziatike kanë nisur të pranojnë kategori gjinore shtesë në dokumente zyrtare.
🔹
Çfarë thonë aktivistët?
Shumë aktivistë të komunitetit LGBTQ+ në SHBA dhe Evropë e cilësuan vendimin si “një kthim në shekullin e kaluar”.
Ata paralajmërojnë se heqja e opsionit “X” mund të krijojë vështirësi për individët trans dhe jo-binare, veçanërisht gjatë udhëtimeve ndërkombëtare.
Një prej tyre, Alex Morgan, tha për mediat amerikane:
“Kjo nuk është vetëm çështje simbolike. Është çështje sigurie, dinjiteti dhe ekzistence ligjore. Pasaportat pa përfaqësim të identitetit real i ekspozojnë njerëzit ndaj diskriminimit dhe rrezikut.”
🔹
A do të ndjekin edhe vende të tjera këtë shembull?
Ekspertë të marrëdhënieve ndërkombëtare thonë se nuk pritet që vendet evropiane të ndjekin të njëjtën rrugë, pasi shumica e tyre tashmë kanë rregullore që njohin gjinitë jo-binare.
Megjithatë, ky vendim i SHBA-së mund të ndikojë në debatet politike në vende të tjera me qeveri konservatore, si Polonia, Hungaria apo disa shtete të Amerikës Latine.
🔹
Përfundimi
Vendimi i Gjykatës Supreme për pasaportat amerikane është më shumë se një çështje administrative – është një simbol i përplasjes mes vlerave tradicionale dhe modernitetit social.
Ai ka hapur një kapitull të ri në debatin për identitetin, lirinë individuale dhe kufijtë ligjorë të vetëpërcaktimit.
Në fund, pavarësisht nga qëndrimet politike, ky vendim ka rikthyer një pyetje të vjetër:
A duhet dokumentet zyrtare të pasqyrojnë biologjinë apo identitetin personal të njeriut?