Në një moment kur presidenti Donald Trump po përpiqet të ushtrojë presion mbi liderët europianë për çështjen e Grenlandës, shumë kryeqytete në Europë po shqyrtojnë një skenar që deri dje dukej i paimagjinueshëm: a po shkon drejt fundit aleanca transatlantike 80-vjeçare? – shkruan “New York Times” në një analizë mbi përplasjet e fundit mes aleatëve.
Gazeta ngre një pyetje thelbësore: çfarë ndodh me një aleancë diplomatike të ndërtuar pas Luftës së Dytë Botërore, kur fuqia e saj kryesore kërcënon me pushtim ushtarak një anëtar tjetër, shpall luftë ekonomike ndaj të tjerëve dhe paralajmëron se do të mbështesë rezistencë politike e kulturore kundër qeverive të tyre?
Sipas vëzhguesve europianë, kjo pyetje tashmë po shtrohet seriozisht në pothuajse çdo kryeqytet të kontinentit, ndërsa liderët po përgatiten për një kundërpërgjigje ndaj fushatës së përshkallëzuar të Trumpit për blerjen e Grenlandës, pavarësisht kundërshtimeve të banorëve lokalë dhe të Danimarkës. Frika kryesore është se rezistenca ndaj këtyre ambicieve territoriale mund të dëmtojë përtej riparimit marrëdhënien me Shtetet e Bashkuara.
Disa liderë, si presidenti francez Emmanuel Macron dhe ministri gjerman i Financave Lars Klingbeil, duken të gatshëm ta marrin këtë rrezik. Ata po nxisin shtetet e BE-së të shqyrtojnë përdorimin e një “bazuke” ekonomike kundër kërcënimeve për tarifa nga Uashingtoni. Një takim i rëndësishëm në Bruksel këtë javë pritet të prodhojë një qëndrim të përbashkët europian.
Një aleancë e ndryshuar rrënjësisht
Analistë veteranë të politikës europiane i kanë thënë “The Times” se aleanca SHBA-Europë nuk funksionon më si një partneritet mes demokracish me vlera të përbashkëta. Sipas tyre, ajo është shndërruar në një marrëdhënie të ndërtuar mbi kushtet e Trumpit, ku fuqia amerikane përdoret si levë presioni për të detyruar europianët të pranojnë kërkesat e tij.
“Të përdorësh luftë ekonomike kundër aleatëve është diçka e paprecedentë në këtë formë,” ka deklaruar Ian Lesser nga Fondi Gjerman Marshall.
Në Europë po rritet bindja se kontinenti duhet të ndërtojë kapacitete të reja ekonomike dhe ushtarake për të reduktuar varësinë nga SHBA-të, por ky proces do të marrë vite, në mos dekada. Ndërkohë, tregjet europiane mbeten të lidhura ngushtë me konsumatorin amerikan dhe Ukraina vazhdon të ketë nevojë për armë amerikane për t’u mbrojtur nga Rusia.
Madje, përpjekjet diplomatike për një armëpushim në Ukrainë kanë nxjerrë në pah se NATO-ja nuk është e aftë të përballojë agresionin rus pa garanci sigurie nga Uashingtoni.
“Do të ishte marrëzi të heqim dorë nga përfitimet strategjike të aleancës në një kohë lufte,” thotë Lesser. “Por nëse SHBA-të nuk janë më partner i besueshëm, Europa duhet të kërkojë alternativa.”
Europa kërkon rrugë të reja
Në të njëjtën ditë që Trump kërcënoi me tarifa të reja, Ursula von der Leyen dhe Antonio Costa ndodheshin në Paraguai për nënshkrimin e një marrëveshjeje tregtare me vendet e Amerikës Latine – një ujdi që ishte negociuar për 25 vjet.
Trump, nga ana tjetër, vazhdon të mirëpresë blerjet europiane të armëve amerikane për Ukrainën, por njëkohësisht trondit aleatët me deklarata të papritura, si paralajmërimi për tarifa ndaj Britanisë dhe vendeve të tjera europiane nëse Grenlanda nuk i shitet SHBA-ve.
Kjo situatë e vendos Europën përballë një dileme të rrezikshme: sa agresivisht të reagojë ndaj Trumpit, pa e ditur se çfarë hapi do të ndërmarrë më pas një president i paparashikueshëm.
Sinjale alarmi nga Uashingtoni
Në Strategjinë vjetore të Sigurisë Kombëtare, administrata Trump ka vënë në dyshim besueshmërinë e disa vendeve europiane si aleatë të ardhshëm. Dokumenti e përshkruan Europën si “strategjikisht jetësore”, por paralajmëron se kontinenti përballet me “zhdukjen e qytetërimit” nëse SHBA-të nuk ndihmojnë “partitë patriotike evropiane” – një referencë që shumë e lexojnë si mbështetje për të djathtën ekstreme.
Këto deklarata, së bashku me kërcënimet për Grenlandën, kanë gërryer më tej besimin e ndërtuar për dekada. “Kthimi në nivelin e mëparshëm të besimit do të kërkojë ndoshta ndryshim brezash,” ka thënë Rosa Balfour nga Carnegie Europe.
Kundërpërgjigjja europiane
Macron është shprehur qartë se “asnjë frikësim nuk do të ndikojë në qëndrimin e Europës – as në Ukrainë, as në Grenlandë”. Ai i ka quajtur “të papranueshme” kërcënimet për tarifa dhe ka premtuar një përgjigje të bashkuar.
Ndërkohë, kryeministri britanik Keir Starmer ka kërkuar një qasje më diplomatike, duke paralajmëruar se përshkallëzimi mund të dëmtojë vendet e punës dhe sigurinë ekonomike.
Megjithatë, gjithnjë e më shumë liderë po arrijnë në përfundimin se lëshimet ndaj Trumpit vetëm sa e inkurajojnë atë të kërkojë më shumë.
Kriza rreth Grenlandës nuk është thjesht një debat territorial; ajo është simptomë e një transformimi më të thellë në marrëdhëniet transatlantike. Për herë të parë që nga Lufta e Ftohtë, Europa po e sheh seriozisht SHBA-në jo vetëm si partner të vështirë, por si faktor potencialisht destabilizues për rendin e saj politik dhe ekonomik.
Qasja e Trumpit e zhvendos aleancën nga logjika e bashkëpunimit strategjik drejt një modeli transaksional, ku çdo marrëdhënie matet me përfitim të menjëhershëm për Uashingtonin. Kjo e dobëson themelet morale dhe politike të NATO-s dhe e bën Europën më të prirur të investojë në autonomi strategjike.
Megjithatë, realiteti i sotëm tregon se Europa ende nuk është gati të shkëputet nga SHBA-të. Varësia ushtarake, energjetike dhe financiare e kufizon lirinë e veprimit të Brukselit, duke e detyruar të ecë në një vijë të hollë mes rezistencës dhe kompromisit.
Në plan afatgjatë, nëse kjo prirje vazhdon, aleanca transatlantike mund të mbijetojë vetëm në formë formale, por jo më si një partneritet i bazuar në besim dhe vlera të përbashkëta. Kriza e Grenlandës, në këtë kuptim, mund të mbetet në histori si momenti kur Europa filloi realisht ta përgatisë veten për një botë ku SHBA-të nuk janë më aleati i parashikueshëm që ishin dikur.
Burimi: nytimes