Një debat që nuk shuhet: armët, lufta dhe heshtja e arkivave
Prej vitesh, opinioni publik në Ballkan përballet me një pyetje që vazhdon të rikthehet me forcë:
a u furnizua Serbia me armë nga Izraeli gjatë luftërave më të përgjakshme të viteve ’90?
Edhe pse nuk ekzistojnë dokumente zyrtare të publikuara që ta konfirmojnë drejtpërdrejt këtë, një sërë faktesh, vendimesh gjyqësore dhe dëshmish jozyrtare e mbajnë gjallë këtë debat të ndjeshëm.
🔥
Bosnja (1992–1995): Dosje që Izraeli refuzoi t’i hapë
Një nga pikat më të forta të këtij debati lidhet me vendimin e Gjykatës Supreme të Izraelit në vitin 2016, e cila refuzoi kërkesën për publikimin e dokumenteve mbi eksportin e armëve drejt ish-Jugosllavisë gjatë viteve ’90.
📌 Gjykata argumentoi se:
publikimi i këtyre dokumenteve do të dëmtonte marrëdhëniet e jashtme dhe interesat shtetërore të Izraelit.
⚠️ Ky refuzim nuk përbën provë direkte për furnizime armësh, por ngriti pikëpyetje serioze:
pse edhe pas më shumë se dy dekadash, dokumentet mbeten të klasifikuara?
🔎
Ratko Mladić, ditari dhe armët “pa flamur”
Pretendimet përfshijnë:
- municione dhe armë zjarri,
- trajnime ushtarake,
- referenca për armë të huaja të përmendura në ditarin personal të Ratko Mladić, komandantit serb të dënuar për gjenocid.
📌 Disa raportime investigative dhe dëshmi jozyrtare sugjerojnë se municione të prodhimit izraelit mund të jenë përdorur nga forcat serbe në Bosnje, gjatë kohës së embargos së OKB-së.
Megjithatë:
❗ Izraeli nuk ka publikuar kontrata, shifra apo dokumente zyrtare që të konfirmojnë:
- llojin e armëve,
- sasinë,
- kohën e dorëzimit.
⚔️
Po Kosova? Çfarë dihet për vitet 1998–1999
Sa i përket Luftës së Kosovës, situata është më e paqartë:
📌 Nuk ka prova zyrtare të publikuara që Izraeli ka furnizuar drejtpërdrejt Serbinë me armë gjatë viteve 1998–1999.
📌 Armët e përdorura nga forcat serbe në Kosovë ishin kryesisht:
- rezerva të ish-Ushtrisë Jugosllave,
- furnizime të siguruara përpara embargos së OKB-së.
Edhe këtu, disa historianë përmendin dëshmi joformale dhe analiza të armëve në terren, por pa konfirmim zyrtar ndërkombëtar.
⚖️
Embargoja e OKB-së dhe realiteti brutal i tregut të armëve
OKB vendosi embargon e armëve ndaj ish-Jugosllavisë në vitin 1991, por historia ka treguar se:
- embargoja shpesh u shkel,
- armët qarkullonin përmes rrjeteve private,
- furnizimet nuk kalonin domosdoshmërisht përmes qeverive.
Kjo e ka bërë edhe më të vështirë ndarjen mes:
➡️ asaj që është fakt,
➡️ asaj që është dyshim,
➡️ dhe asaj që mbetet e fshehur pas arkivave shtetërore.
🩸
Pse kjo temë dhemb ende në Ballkan?
Sepse:
- Bosnja dhe Kosova përjetuan krime lufte dhe gjenocid,
- çdo dyshim për furnizim armësh ndaj agresorit prek drejtësinë historike,
- heshtja institucionale ushqen mosbesim dhe zemërim publik.
Derisa dokumentet të hapen, kjo çështje mbetet një plagë e hapur në kujtesën kolektive të Ballkanit.