Një mision ndërkombëtar kërkimor ka nxjerrë në dritë një nga kërcënimet më serioze për mjedisin dhe sigurinë globale të dekadave të fundit. Shkencëtarët kanë zbuluar dhe lokalizuar mbi 1 mijë fuçi me mbetje bërthamore në fund të Oqeanit Atlantik, në zonën e njohur si pellgu i Evropës Perëndimore.
Ekipi është nisur nga Franca perëndimore në mes të muajit qershor dhe planifikon të kalojë rreth katër javë në det, duke monitoruar situatën dhe duke analizuar ndikimin e këtyre materialeve radioaktive në ekosistemin oqeanik dhe më gjerë.
Trashëgimi toksike nga Lufta e Ftohtë
Gjatë viteve 1950 deri në fund të viteve ’80, shumë shtete, përfshirë ato perëndimore, e përdorën oqeanin si “vend depozitimi” për mbetjet bërthamore të krijuara nga centralet atomike, laboratorët kërkimorë dhe industria ushtarake. Në atë kohë, kjo praktikë konsiderohej “e pranueshme”, për shkak të thellësive të mëdha dhe distancës nga zonat e banuara.
Vetëm në vitin 1993, OKB-ja vendosi ndalimin e plotë të hedhjes së mbetjeve radioaktive në det. Megjithatë, pasojat e kësaj praktike të rrezikshme janë ende të pranishme. Shkencëtarët besojnë se në total, rreth 200 mijë fuçi ndodhen ende në thellësi prej 3,000 deri në 5,000 metra, shumica në Atlantikun Verilindor.
Rrezik për zinxhirin ushqimor dhe klimën
Nëse ndonjë prej fuçive dëmtohet nga presioni, korrozioni ose lëvizjet tektonike, rrezatimi mund të lëshohet në ujërat oqeanike, duke ndikuar tek planktoni, peshqit dhe përfundimisht te ushqimi që arrin në pjatat tona. Për më tepër, shkencëtarët paralajmërojnë se ndotja radioaktive në thellësi të oqeanit mund të ndërhyjë në proceset klimatike, duke ndikuar në qarkullimin e rrymave detare dhe ekuilibrin global.
Zbulimi i këtyre fuçive nuk është vetëm një alarm për komunitetin shkencor, por një kambanë alarmi për të gjithë planetin. Kjo është një bombë ekologjike e fshehur në thellësi, pasojë direkte e një epoke kur industria kishte më shumë pushtet se etika mjedisore.
Problemi është se shumë prej këtyre fuçive janë tashmë të kalbura, ndërkohë që dokumentacioni zyrtar për vendndodhjen dhe përbërjen e tyre është shpesh i paplotë ose i klasifikuar. Shtetet që kontribuan në këtë ndotje kanë përgjegjësi historike për t’i adresuar pasojat sot – përmes teknologjisë, bashkëpunimit ndërkombëtar dhe financimeve të duhura.
Nëse nuk ndërhyhet shpejt, rreziku nuk do të jetë më vetëm ekologjik – por edhe gjeopolitik, pasi çdo përkeqësim i situatës mund të shkaktojë tensione për burimet detare, ndikimin në klimë dhe sigurinë ushqimore globale.