Një operacion i përbashkët hetimor është duke u zhvilluar mes institucioneve të drejtësisë në Kosovë dhe Shqipëri, pas dyshimeve për një mashtrim të përmasave të mëdha që përfshin importin e derivateve të naftës në Kosovë. Prokuroria Speciale e Republikës së Kosovës, në koordinim me Strukturën e Posaçme Antikorrupsion në Shqipëri (SPAK), ka nisur hetimet për një skemë të dyshuar kriminale që ka për synim përfitime të paligjshme përmes manipulimit me sasitë dhe cilësinë e karburanteve të importuara.
Dyshimet: Ujë në vend të naftës
Burime të sigurta bëjnë të ditur se disa kompani të karburanteve në Kosovë janë në shënjestër të hetimeve, pasi dyshohet se kanë krijuar lidhje të drejtpërdrejta me furnizues në Shqipëri për të realizuar një skemë mashtruese. Plani i dyshuar funksionon përmes manipulimit të ngarkesave të naftës: pjesë e cisternave që hyjnë nga Shqipëria në Kosovë mbushen me karburant, ndërsa pjesa tjetër plotësohet me ujë – duke u paraqitur si derivate të rregullta.
Për ilustrim, një kompani nga Kosova porosit dhe zhdoganon 5,000 litra derivate nga një kompani shqiptare. Në realitet, vetëm 1,000 litra janë karburant i mirëfilltë, ndërsa pjesa tjetër – 4,000 litra – dyshohet se është ujë. Sasia totale kalon doganën si karburant i plotë, falë një sistemi të mirëorganizuar mashtrimi dhe, sipas hetimeve, me bashkëpunim të mundshëm edhe nga brenda institucioneve përkatëse.
Importi rritet, por skema del në sipërfaqe
Krahasuar me periudhën janar-maj të vitit të kaluar, kur në Kosovë u importuan rreth 330 milionë litra derivate, këtë vit shifra ka kaluar mbi 365 milionë litra. Kjo rritje prej më shumë se 34 milionë litrash ka ngritur dyshime serioze te autoritetet, të cilat tashmë janë duke hetuar nëse sasia shtesë është konsumuar realisht apo ka shërbyer për fshehjen e kësaj skeme mashtruese.
Skema e përfitimeve të dyfishta
Sipas hetimeve, kompanitë që marrin ngarkesat me ujë në vend të karburantit, nuk dëmtohen financiarisht – përkundrazi, përfitojnë në dy mënyra:
- Shmangia e tatimeve dhe taksave: Kompanitë shqiptare i shesin vetëm 1,000 litra naftë reale, ndërsa pjesa tjetër (uji) nuk evidentohet si kosto reale. Derivatet që nuk dorëzohen shiten në treg të zi, duke shmangur plotësisht taksat.
- Faturat fiktive për kompanitë ndërtimore: Për të arsyetuar në dokumente sasi që nuk ekzistojnë, kompanitë e naftës në Kosovë lëshojnë fatura për sasi të plota karburanti. Kompanitë ndërtimore i blejnë këto fatura për të krijuar shpenzime të rreme në deklaratat tatimore. Për shembull, një firmë ndërtimi që ka nevojë të paraqesë 1,000 euro shpenzime, blen një faturë për këtë shumë duke paguar vetëm 200-300 euro realisht – duke kursyer në mënyrë të paligjshme taksat.
Në shënjestër disa kompani të mëdha
Disa nga kompanitë më të njohura të karburanteve në Kosovë janë tashmë subjekt i hetimeve të thelluara. Autoritetet janë duke mbledhur të dhëna mbi sasinë e karburanteve të zhdoganuara, raportet e shitjeve, si dhe marrëdhëniet tregtare me kompani nga Shqipëria që dyshohet se janë pjesë e skemës. Ndërkohë, kontrollet e papritura dhe analizat laboratorike mbi mostrat e karburanteve të disa pompave kanë nxjerrë rezultate shqetësuese – përzierje të larta uji në vend të naftës ose benzinës standarde.
Si funksionon mashtrimi me fatura?
Kompanitë që përfitojnë nga kjo skemë nuk janë vetëm ato që importojnë karburant, por edhe biznese të tjera që shfrytëzojnë faturat fiktive për të fshehur shpenzime dhe për të ulur detyrimet ndaj Administratës Tatimore të Kosovës (ATK). Në praktikë, një kompani ndërtimi që ka nevojë të rrisë shpenzimet në mënyrë fiktive për të ulur tatimin, paguan një shumë simbolike (zakonisht 200-300 euro) për të marrë një faturë të fryrë karburanti – zakonisht me vlerë 1,000 euro ose më shumë.
Kjo praktikë jo vetëm që krijon avantazhe të padrejta në treg, por dëmton rëndë edhe buxhetin e shtetit, duke ulur të hyrat nga tatimet dhe duke rritur evazionin fiskal.
Hetimet pritet të zgjerojnë rrethin e të dyshuarve
Hetimet aktualisht janë në fazën e grumbullimit të provave dhe deklaratave nga palët e përfshira. Ekspertët financiarë, doganorë dhe të fushës së hidrokarbureve janë përfshirë në zbërthimin teknik të mënyrës se si është zbatuar kjo skemë mashtruese në praktikë. Gjithashtu, nuk përjashtohet mundësia që hetimet të përfshijnë edhe zyrtarë të niveleve të ndryshme që mund të kenë ndihmuar ose kanë mbyllur sytë ndaj këtyre veprimeve.
Çfarë pritet më tej?
Burime nga brenda institucioneve të drejtësisë kanë lënë të kuptohet se në ditët në vijim pritet të ketë masa konkrete – nga bastisje të depove të naftës, ndalim të maunave të dyshuara, deri te ngritja e kallëzimeve penale ndaj përgjegjësve. Përderisa skema përfshin dy shtete, bashkëpunimi mes Prokurorisë Speciale të Kosovës dhe SPAK-ut në Shqipëri pritet të thellohet, me qëllim identifikimin dhe ndëshkimin e të gjithë personave dhe kompanive të përfshira.
Ky rast hedh dritë mbi një problem të thellë që nuk ka të bëjë vetëm me krimin ekonomik, por edhe me sigurinë energjetike dhe besimin e konsumatorëve në tregun e karburanteve. Nëse provat vërtetojnë dyshimet aktuale, ky do të jetë një nga skandalet më të mëdha të kontrabandës dhe mashtrimit ekonomik në dekadën e fundit në Kosovë dhe Shqipëri.
Në pritje të konkluzioneve zyrtare, një gjë është e sigurt: drejtësia është duke lëvizur, dhe për herë të parë, koordinimi ndërinstitucional duket se ka çelur rrugën drejt zbardhjes së një mashtrimi me përmasa ndërkombëtare.