Mëlçia e yndyrshme (ose steatoza hepatike) është një ndër sëmundjet që po përhapet me shpejtësi në shoqëritë moderne – përfshirë edhe Shqipërinë. Ajo quhet shpesh “sëmundja e heshtur” sepse zhvillohet pa simptoma të dukshme, por nëse nuk diagnostikohet dhe trajtohet me kohë, mund të çojë në pasoja serioze për shëndetin, përfshirë cirrozën ose kancerin në mëlçi.
Çfarë është mëlçia e yndyrshme?
Në terma të thjeshtë, bëhet fjalë për grumbullimin e yndyrës në qelizat e mëlçisë. Kur kjo yndyrë kalon 5-10% të peshës totale të mëlçisë, flasim për steatozë hepatike. Ajo mund të jetë:
- Alkoolike (AFLD): shkaktuar nga konsum i lartë i alkoolit.
- Jo-alkoolike (NAFLD): lidhet me faktorë të tjerë si mbipesha, diabeti tip 2, kolesteroli i lartë apo mënyra e jetesës sedentare.
Kush është në rrezik?
Grupet më të rrezikuara janë:
- Personat mbi 40 vjeç.
- Njerëzit mbipeshë ose obezë.
- Personat me diabet ose rezistencë ndaj insulinës.
- Ata që konsumojnë shumë yndyrna të ngopura dhe pak fibra.
- Të sëmurët kronikë me kolesterol të lartë apo tension të lartë të gjakut.
Statistikat ndërkombëtare tregojnë se mbi 25% e popullsisë globale vuan nga NAFLD, ndërsa në Shqipëri kjo shifër po rritet për shkak të ndryshimeve në dietë dhe stil jete.
Simptomat që duhen marrë seriozisht
Në shumicën e rasteve, mëlçia e yndyrshme nuk shkakton simptoma, por disa sinjale që mund të shfaqen janë:
- Lodhje kronike.
- Dhimbje e butë ose ndjesi parehatie në pjesën e sipërme të djathtë të barkut.
- Humbje e oreksit dhe e peshës trupore.
- Skuqje e fytyrës dhe zbardhje e syve në raste të avancuara.
Si diagnostikohet?
Diagnoza fillestare bëhet përmes:
- Testeve të gjakut (enzimat e mëlçisë).
- Ekografisë abdominale.
- CT apo MRI, në raste të veçanta.
- Biopsi hepatike në rastet kur kërkohet përcaktim i saktë i stadit.
Trajtimi dhe mënyrat për ta parandaluar
Fatmirësisht, mëlçia e yndyrshme është e kthyeshme në fazat e hershme, nëse:
- Ulni peshën trupore me 7-10%.
- Ndiqni një dietë mesdhetare me shumë fruta, perime, vaj ulliri dhe peshk.
- Ushtroni të paktën 30 minuta në ditë (ecje e shpejtë, biçikletë ose not).
- Hiqni dorë nga alkooli.
- Kontrolloni nivelin e sheqerit dhe kolesterolit në gjak.
Për të sëmurët me NAFLD të avancuar, mjeku mund të përshkruajë trajtime specifike, por aktualisht nuk ekziston ende një kurë farmaceutike e miratuar 100% për këtë sëmundje. Parandalimi mbetet arma më e fortë.
Rëndësia e kontrolleve mjekësore
Shumë njerëz zbulojnë se kanë steatozë hepatike rastësisht, gjatë analizave rutinë. Kjo tregon rëndësinë e vizitave të rregullta te mjeku i familjes apo hepatologu, sidomos nëse keni faktorë rreziku.